PHÁT HIỆN MỚI GIẢI MÃ BÍ ẨN VỀ SỰ HIỆN DIỆN CỦA GIÁC LONG TẠI CHÂU ÂU

Một nghiên cứu mới đã làm sáng tỏ bí ẩn kéo dài nhiều thập kỷ về sự vắng bóng tương đối của giác long (khủng long mặt sừng, Ceratopsia) tại châu Âu. Dù nhóm khủng long ăn thực vật này – nổi tiếng nhất là Triceratops – xuất hiện phổ biến ở Bắc Mỹ và châu Á, các hóa thạch của chúng tại châu Âu lại rất hiếm, khiến các nhà cổ sinh vật học băn khoăn. Công trình mới không chỉ đưa ra lời giải thích mà còn giải quyết tranh cãi về việc một loài từng bị nghi ngờ có thực sự thuộc nhóm giác long hay không.

Giác long cổ nhất được tìm thấy ở châu Á, nhưng nhóm này phát triển mạnh tại Bắc Mỹ. Nhiều bằng chứng cho thấy chúng đã di cư sang lục địa này qua nhiều đợt khác nhau. Dựa trên vị trí các lục địa vào cuối Kỷ Jura và Kỷ Phấn Trắng, con đường hợp lý nhất để giác long đến Bắc Mỹ là thông qua châu Âu, thay vì băng qua eo biển Bering như thường giả định. Điều này càng khiến việc thiếu hóa thạch giác long ở châu Âu trở thành một nghịch lý.

Trong nhiều năm, Ajkaceratops kozmai được xem là ứng viên sáng giá nhất cho sự hiện diện của giác long tại châu Âu, dù bằng chứng duy nhất chỉ là phần mõm. Một số nhà khoa học cho rằng mẫu vật này bị phân loại sai và thực chất thuộc nhóm Iguandontia. Tuy nhiên, một mẫu vật mới đã thúc đẩy Giáo sư Susannah Maidment từ Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên London xem xét lại vấn đề. Kết quả cho thấy Ajkaceratops thực sự là một giác long, đồng thời nhóm nghiên cứu phát hiện thêm nhiều trường hợp nhận diện nhầm tương tự.

Theo Maidment, dù Iguanodon và Triceratops trông rất khác nhau, chúng đều tiến hóa từ một tổ tiên chung, dẫn đến việc chia sẻ nhiều đặc điểm. Cả hai nhóm cũng độc lập phát triển dáng đi bốn chân, cơ chế nhai phức tạp và kích thước cơ thể lớn. Vì vậy, khi chỉ có những mảnh xương nhỏ, việc phân biệt chúng trở nên khó khăn. Nhờ mẫu sọ Ajkaceratops hoàn chỉnh hơn và dữ liệu chụp CT, nhóm nghiên cứu có cơ sở vững chắc để đánh giá lại.

Từ những dữ liệu mới, các nhà khoa học nhận ra rằng Mochlodon vorosi, trước đây vốn được mô tả như một loài riêng biệt, thực chất cũng là Ajkaceratops. Loài này từng được xếp vào Họ Rhabdodontidae, vốn được cho là tách sớm khỏi Iguanodontia và có cấu trúc răng, chi khá đặc biệt. Phát hiện này thúc đẩy nhóm nghiên cứu xem xét lại các loài khác trong Họ Rhabdodontidae.

Kết quả cho thấy một loài khác, Zalmoxes shqiperorum, cũng không thuộc Họ Rhabdodontidae mà là giác long, và được đề xuất đổi tên thành Ferenceratops shqiperorum. Loài còn lại trong chi Zalmoxes cũng có khả năng là giác long, dù bằng chứng hiện tại chưa đủ chắc chắn. Những thay đổi này đồng nghĩa Họ Rhabdodontidae có thể cần được đánh giá lại toàn diện trong tương lai.

Trong bối cảnh mực nước biển thời kỳ đó cao hơn hiện nay và châu Âu khi ấy là quần đảo gồm nhiều mảnh đất kết nối gián đoạn, sự đa dạng loài là điều dễ hiểu. Các nhà nghiên cứu cho rằng nhiều loài giác long có thể đã phát triển độc lập trên các đảo khác nhau, tạo nên sự phong phú mà trước đây chưa được nhận diện.

Giáo sư Steve Brusatte từ Đại học Edinburgh nhận định rằng các loài giác long như Triceratops vốn được xem là đặc trưng của Bắc Mỹ, nhưng thực tế chúng đã hiện diện ở châu Âu từ lâu, chỉ là bị nhận diện nhầm trong nhiều thập kỷ. Phát hiện mới mở ra hướng nghiên cứu hoàn toàn mới về sự phân bố và tiến hóa của nhóm khủng long nổi tiếng này.