PHÁT HIỆN HỘP SỌ CÁ VOI CÓ VẾT RĂNG VÀ MẢNH RĂNG CỦA CÁ MẬP

Một nghiên cứu mới công bố trên Acta Palaeontologica Polonica đã phân tích hai hộp sọ cá voi hóa thạch có niên đại 4-5 triệu năm và phát hiện các mảnh răng cá mập bị gãy, vẫn còn cắm sâu trong xương. Đây là bằng chứng hiếm hoi cho thấy cách cá mập săn hoặc ăn xác cá voi tại vùng biển Bắc Âu trong thời kỳ đầu Thế Thượng Tân.

Cá mập bò đang ăn xác của cá voi lưng phải. Tranh của Alexander Lovegrove.

Hai mẫu vật được nghiên cứu gồm hộp sọ của một loài cá voi lưng phải kích thước nhỏ đã tuyệt chủng và hộp sọ của một loài thuộc Họ Cá voi trắng (Monodontidae), họ hàng xa của cá voi trắng và kỳ lân biển ngày nay. Cả hai đều được tìm thấy tại Bỉ, trong đó mẫu cá voi lưng phải được phát hiện từ thập niên 1980 bởi nhà cổ sinh thái học John Stewart khi ông còn là thiếu niên.

Nhờ công nghệ chụp CT hiện đại, nhóm nghiên cứu do Viện Khoa học Tự nhiên Hoàng gia Bỉ (RBINS) dẫn đầu đã xác định được hình dạng và vị trí của các mảnh răng bị gãy mà không cần làm hỏng mẫu vật. Một mảnh răng thuộc về cá mập bò (cow shark), trong khi mảnh còn lại đến từ họ hàng của cá mập trắng lớn. Cả hai loài này hiện không còn xuất hiện tại khu vực Nam Biển Bắc.

Hai hóa thạch hộp sọ cá voi có vết răng của cá mập (được đánh dấu màu đỏ). Ảnh: Olivier Lambert (RBINS).

Vị trí các vết cắn trên hộp sọ cá voi lưng phải cho thấy con vật có thể đã chết trước khi bị cá mập ăn xác. Hộp sọ nằm trong tư thế ngửa bụng, trạng thái thường thấy ở xác cá voi trôi nổi, tạo điều kiện để cá mập tiếp cận phần đầu. Với mẫu monodontid, các vết cắn tập trung vào vùng "quả dưa", cấu trúc giàu mỡ ở trán, vốn là nguồn năng lượng hấp dẫn đối với động vật săn mồi.

Theo các tác giả, những phát hiện này giúp tái dựng mối quan hệ giữa cá mập và cá voi tại Bắc Âu trong quá khứ, điều vốn khó xác định do dữ liệu hóa thạch rời rạc. Trước đây, các nhà cổ sinh vật học thường phải suy đoán về tương tác giữa các loài dựa trên dấu vết gián tiếp. Việc tìm thấy cả vết cắn lẫn mảnh răng bị gãy cung cấp bằng chứng trực tiếp hiếm hoi về hành vi ăn mồi.

Cận cảnh các vết cắn trên hộp sọ cá voi lưng phải. Ảnh: Olivier Lambert (RBINS).

Nghiên cứu cũng góp phần làm rõ sự thay đổi của hệ sinh thái biển qua thời gian. Sự biến mất của các loài cá mập săn mồi lớn khỏi vùng Nam Biển Bắc là một trong những thay đổi đáng chú ý. Nhóm tác giả cho rằng việc hiểu rõ quá khứ có thể giúp dự đoán biến động tương lai, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang làm thay đổi phân bố của động vật biển có vú và có thể kéo theo sự thay đổi của các loài săn mồi.

Các nhà khoa học nhận định rằng những hộp sọ hóa thạch này là bước khởi đầu quan trọng để nghiên cứu sâu hơn về sự biến mất của cá mập lớn tại khu vực và sự thay đổi nguồn thức ăn trong lịch sử biển Bắc Âu. Những dữ liệu mới sẽ tiếp tục được tích hợp nhằm xây dựng bức tranh toàn diện hơn về hệ sinh thái biển cách đây hàng triệu năm.