HÓA THẠCH LOÀI THÂN MỀM KỶ PHẤN TRẮNG MANG DẤU VẾT CỦA CUỘC TẤN CÔNG CHÍ MẠNG

Các nhà cổ sinh vật học nghiên cứu một mẫu hóa thạch được khai quật tại miền Nam tỉnh Manitoba, Canada, vừa xác định được hai dấu vết được cho là vết cắn trên cấu trúc nâng đỡ nội bộ của loài thân mềm cổ đại thuộc chi Enchoteuthis. Phát hiện này cung cấp thêm bằng chứng hiếm hoi về mối quan hệ giữa kẻ săn mồi và con mồi trong vùng biển cổ từng bao phủ phần trung tâm của Bắc Mỹ vào Kỷ Phấn Trắng.

Phục dựng cảnh thương long và cá cổ đại săn động vật thân mềm. Tranh của Kaitlin Lindblad.

Nghiên cứu do nhà cổ sinh vật học Melina Jobbins thuộc Đại học Manitoba cùng các đồng nghiệp thực hiện và công bố trực tuyến trên tạp chí Cretaceous Research. Nhóm nghiên cứu chỉ ra rằng vào Đại Trung sinh, các loài thân mềm chân đầu (Cephalopoda), bao gồm các phân lớp Coleoidea và Ammonoidea (cúc đá), là một trong những nhóm phong phú và đa dạng nhất của hệ sinh thái biển, đồng thời đóng vai trò nguồn thức ăn dồi dào cho các loài bò sát và cá biển săn mồi.

Đối tượng nghiên cứu là phần mai sừng hóa thạch (gladius), cấu trúc nâng đỡ bên trong cơ thể có hình dạng giống ngòi bút của Enchoteuthis, một sinh vật có hình thái tương tự mực ống bơi trong các vùng biển Kỷ Phấn Trắng khoảng 81 triệu năm trước. Mẫu vật mang số hiệu Q80.05.14 ban đầu được thu thập vào năm 1980 từ Thành hệ Pierre Shale ở Manitoba và hiện được lưu trữ tại Trung tâm Khám phá Hóa thạch Canada.

Mẫu vật Q80.05.14 có chiều dài khoảng 49cm, bao gồm gần như toàn bộ trục sống (rachis) và một phần màng chắn (patella), trong khi các cạnh trước và sau đã bị khuyết. Dựa trên cấu trúc này, các nhà nghiên cứu ước tính sơ bộ tổng chiều dài của mai sừng vào khoảng 60 cm, và tổng chiều dài toàn bộ cơ thể của cá thể này đạt dưới 1 mét.

Bằng phương pháp quét 3D kết hợp đổ khuôn silicon, nhóm khoa học đã phân tích hai tổn thương mang hình dạng gần giống hình tam giác được bảo tồn trên mai sừng. Vết tổn thương nằm gần phía trước cấu trúc được nhận định tương đối chắc chắn là vết cắn xảy ra ngay trước hoặc tại thời điểm con vật chết, bởi bề mặt tổn thương hoàn toàn không cho thấy bất kỳ dấu hiệu lành lại nào.

Vết tích thứ hai nằm ở phía sau mang tính chất mơ hồ hơn. Theo nhóm tác giả, đây có thể là một vết cắn thứ hai trong cùng đợt tấn công, thiệt hại từ một cuộc chạm trán khác, hoặc là hiện tượng tách lớp xảy ra dọc theo các thớ sợi tự nhiên của mai sừng trong quá trình bị tấn công hoặc sau khi xác con vật bắt đầu phân hủy.

Do trên mẫu vật không lưu lại dấu răng cắm gãy hay khoảng cách răng đều đặn mang tính đặc trưng, các nhà khoa học chưa thể kết luận chính xác danh tính kẻ tấn công. Dù vậy, một số loài thương long như Latoplatecarpus hoặc các loài cá săn mồi như Cimolichthys, vốn cùng tồn tại với Enchoteuthis trong vùng biển nội địa cổ, được xem là những đối tượng khả nghi. Ngược lại, cá mập và chi thương long khổng lồ Tylosaurus đã bị loại trừ dựa trên hình dạng vết cắn và cấu tạo hàm răng.

Nhóm nghiên cứu kết luận rằng các bằng chứng gián tiếp về hành vi săn mồi như vết cắn là yếu tố cốt lõi giúp tái hiện tương tác sinh thái giữa con mồi và kẻ săn mồi, qua đó đóng góp đáng kể vào việc tìm hiểu mạng lưới thức ăn ở Đường biển Nội địa phía Tây vào giai đoạn Phấn Trắng muộn.