LOÀI ĐIÊU XỈ THÚ MỚI ĐƯỢC XÁC ĐỊNH TỪ MẪU VẬT KHAI QUẬT CÁCH ĐÂY HƠN 150 NĂM

Dinoman tháng 8 30, 2026

Một hộp sọ hóa thạch không hoàn chỉnh, được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Đan Mạch từ thế kỷ 19, vừa được xác định là thuộc về một loài điêu xỉ thú (glyptodont, nghĩa là "thú có răng điêu khắc hoa văn") chưa từng được nhận diện trước đây. Loài mới mang tên Glyptotherium deuterophractum, từng sinh sống tại nhiều khu vực ở Nam Mỹ trong giai đoạn từ khoảng 60.000 đến 17.000 năm trước.

Người tiền sử săn điêu xỉ thú. Tranh của Heinrich Harder.

Điêu xỉ thú là nhóm động vật có vú cổ đại thuộc họ hàng xa của thú có mai hiện đại, nổi bật với lớp giáp dày bằng xương và kích thước có thể lớn bằng một chiếc xe hơi nhỏ. Theo nhóm nghiên cứu do nhà cổ sinh vật học Édison Vicente Oliveira (Đại học Liên bang Pernambuco, Brazil) dẫn đầu, điêu xỉ thú là một trong những nhóm động vật thuộc Bộ Xenarthra xuất hiện phổ biến trong hóa thạch Thế Cánh Tân của Brazil, với đặc trưng như mai giáp liền khối, đốt sống thắt lưng hợp nhất và răng ba thùy.

Mẫu định danh của loài mới, hộp sọ mang mã số NHMD 2045557, được nhà tự nhiên học người Đan Mạch Peter Wilhelm Lund thu thập tại các hang động Lagoa Santa nổi tiếng ở Brazil vào thế kỷ XIX. Sau đó, vào năm 1875, nhà khoa học Johannes Reinhardt đã phân loại mẫu vật này thành một loài khác, Schistopleurum euphractum. Tuy nhiên, đánh giá mới cho thấy cách phân loại đó không còn phù hợp.

Trong nghiên cứu vừa công bố, các nhà khoa học đã so sánh chi tiết cấu trúc hộp sọ, răng, xương cổ chân và các mảnh giáp (osteoderm) của mẫu vật Brazil và Venezuela với những loài điêu xỉ thú đã biết ở Bắc và Trung Mỹ. Kết quả cho thấy mẫu vật từ Lagoa Santa có đủ đặc điểm khác biệt để được xem là một loài riêng biệt trong chi Glyptotherium.

Theo dữ liệu hóa thạch, Glyptotherium deuterophractum phân bố rộng tại Brazil, xuất hiện ở các bang Minas Gerais, São Paulo, Rio Grande do Norte, Pernambuco, Piauí, Alagoas, Tocantins và Amazonas. Ngoài ra, loài này cũng được ghi nhận tại bang Falcón ở Tây Bắc Venezuela. Sự phân bố trải rộng này cho thấy loài điêu xỉ thú mới từng thích nghi tốt với nhiều môi trường khác nhau ở Nam Mỹ cuối Thế Cánh Tân.

Phát hiện mới nhấn mạnh giá trị của các bộ sưu tập bảo tàng lâu đời, nơi vẫn còn nhiều mẫu vật chưa được nghiên cứu đầy đủ. Theo nhóm tác giả, việc mô tả loài điêu xỉ thú mới của Brazil cho thấy cần có những so sánh chi tiết hơn giữa các mẫu vật Brazil - Venezuela với tập hợp mẫu của loài Glyptotherium cylindricum, nhằm làm rõ hơn lịch sử tiến hóa của nhóm động vật này.

Nghiên cứu được công bố ngày 15 tháng Tám năm 2026 trên tạp chí Journal of Mammalian Evolution. Công trình không chỉ bổ sung một loài mới vào cây phân loại của điêu xỉ thú mà còn cho thấy cách các giả định khoa học cũ có thể che khuất sự đa dạng sinh học từng tồn tại trong quá khứ.