LOÀI CÁ SẤU MÕM NGẮN CỔ ĐẠI XUẤT HIỆN NGAY SAU KHI KHỦNG LONG PHI ĐIỂU TUYỆT CHỦNG

Một loài đã tuyệt chủng mới thuộc Họ Cá sấu mõm ngắn (Alligatoridae) từng sống tại khu vực nay là bang Colorado chỉ vài trăm nghìn năm sau sự kiện tuyệt chủng Phấn Trắng - Cổ Cận vừa mới được xác định. Loài mới được đặt tên Mandrasuchus milleri, có niên đại khoảng 65,4 triệu năm và được xem là thành viên sớm nhất được xác nhận của Phân họ Alligatorinae, nhóm bao gồm các loài cá sấu mõm ngắn hiện đại.

Phục dựng ngoại hình của Mandrasuchus milleri. Tranh của Andrey Atuchin.

Theo nhóm nghiên cứu do tiến sĩ Emily Lessner (Cục Quản lý Đất đai Hoa Kỳ) dẫn đầu, Mandrasuchus milleri sống trong giai đoạn Cổ Cận sớm, cách thời điểm tuyệt chủng cuối Kỷ Phấn trắng từ 200.000 đến 350.000 năm. Đây là thời kỳ mà họ hàng của cá sấu hiện đại, đặc biệt là nhóm Alligatoroidea, ghi nhận sự gia tăng đa dạng loài, trái ngược với sự suy giảm mạnh của nhiều nhóm động vật khác sau thảm họa toàn cầu.

Hóa thạch của loài mới, gồm nhiều hộp sọ và các mảnh xương thân rời rạc, được khai quật tại khu vực Corral Bluffs thuộc lưu vực Denver, phía đông Colorado Springs. Số lượng mẫu vật lớn giúp các nhà khoa học mô tả chi tiết sự thay đổi hình thái theo từng giai đoạn phát triển của loài, từ đó cải thiện hiểu biết về quan hệ tiến hóa giữa các nhóm cá sấu mõm ngắn cổ đại.

Hộp sọ của Mandrasuchus milleri. Ảnh: Lessner et al.

Vảy xương và phần đuôi vẫn còn dính liền nhau của Mandrasuchus milleri. Ảnh: Lessner et al.

Mandrasuchus milleri có kích thước tương đối nhỏ, dài khoảng 1,5m và nặng chừng 35kg. Loài này sở hữu mõm ngắn, tù và dãy răng tròn dạng “nút bấm” ở phía sau hàm. Cấu trúc răng cho thấy chúng có chế độ ăn tổng quát, không chuyên biệt cho việc nghiền vỏ cứng. Nhờ đó, chúng có thể săn mồi mềm lẫn cứng như nhuyễn thể và chân khớp, đồng thời có khả năng ăn xác thối khi có cơ hội.

Trong hệ sinh thái cổ đại tại Corral Bluffs, Mandrasuchus milleri sống cạnh một loài cá sấu lớn hơn là Borealosuchus sternbergii. Sự đồng tồn tại này gợi ý hai loài đã phân chia nguồn thức ăn để tránh cạnh tranh trực tiếp. Ngoài ra, khu vực còn có sự hiện diện của Champsosaurus, một chi bò sát bán thủy sinh chuyên ăn cá, góp phần tạo nên một cộng đồng động vật săn mồi đa dạng ngay sau sự kiện tuyệt chủng.

Các nhà nghiên cứu cho rằng sự sống sót và phát triển của họ hàng cá sấu qua ranh giới Phấn Trắng - Cổ Cận phản ánh mức độ ổn định tương đối của các hệ sinh thái nước ngọt trong bối cảnh biến động toàn cầu. Một số bằng chứng tại hiện trường, bao gồm cấu trúc hang hóa thạch, cho thấy hành vi đào hang có thể đã giúp các loài cá sấu mõm ngắn vượt qua điều kiện khắc nghiệt sau thảm họa.

Phát hiện về Mandrasuchus milleri mở rộng hiểu biết về sự tiến hóa sớm của Họ Cá sấu mõm ngắn tại Bắc Mỹ và cung cấp dữ liệu quan trọng về các đặc điểm hình thái - hành vi giúp chúng thích nghi và tồn tại trong môi trường hậu tuyệt chủng. Công trình nghiên cứu được công bố trên Journal of Vertebrate Paleontology vào tháng Chín năm 2026.