XÁC ĐỊNH LOÀI DỰC LONG MỚI TẠI ANH TỪ MẪU VẬT ĐƯỢC KHAI QUẬT CUỐI THẾ KỶ XIX

Các nhà cổ sinh vật học vừa xác định một loài dực long mới thuộc Họ Tapejaridae từ một mẫu hóa thạch được lưu giữ tại Bảo tàng Khoa học Trái đất Sedgwick ở Cambridge (Anh). Mẫu vật này thực tế đã được mô tả lần đầu từ năm 1870, nhưng một nghiên cứu mới cho thấy nó đại diện cho một chi và loài hoàn toàn mới, được đặt tên là Hintighernia edingerae.

Phục dựng ngoại hình Hintighernia edingerae. Tranh của Matheus Gadelha.

Tapejaridae là một họ dực long sống trong Kỷ Phấn Trắng, nổi bật với mõm ngắn cong xuống và ở nhiều loài còn phát triển các mào đầu rất lớn. Trong nhiều thập niên, nhóm này chủ yếu được biết đến từ các hóa thạch tại Brazil, nơi phát hiện loài điển hình Tapejara wellnhoferi. Một số nghiên cứu trước đây cũng ghi nhận sự hiện diện của Tapejaridae tại Bắc Phi, nhưng nguồn gốc và lịch sử tiến hóa của chúng vẫn còn gây nhiều tranh luận.

Loài mới Hintighernia edingerae sinh sống tại khu vực nay là nước Anh cách đây khoảng 105-100 triệu năm. Hóa thạch được tìm thấy trong tầng Cambridge Greensand thuộc Thành hệ West Melbury Marly Chalk. Đây là một trong những địa điểm giàu hóa thạch dực long nhất ở châu Âu, với hơn 2.000 mẫu vật từng được ghi nhận.

Theo nhóm nghiên cứu do nhà cổ sinh vật học Rubi Pêgas cùng các cộng sự thực hiện, mẫu vật này trước đây từng được gán cho loài Ornithostoma sedgwicki. Tuy nhiên, việc tái phân tích chi tiết cho thấy cách phân loại cũ không còn phù hợp. Các nhà khoa học đề xuất giới hạn tên gọi Ornithostoma sedgwicki cho mẫu định danh và ba mảnh hàm liên quan, đồng thời xếp loài đó vào một nhóm thằn lằn bay khác là Chaoyangopteridae.

Để nghiên cứu sâu hơn, nhóm tác giả đã sử dụng công nghệ chụp cắt lớp vi mô (micro-CT) nhằm phục dựng kỹ thuật số hộp sọ và khoang não của mẫu vật này. Mô hình không gian não thu được cho thấy nhiều nét tương đồng với Tapejara wellnhoferi. Theo các nhà nghiên cứu, điều này nhiều khả năng phản ánh mối quan hệ tiến hóa gần gũi giữa hai loài, mặc dù vẫn cần thêm các phân tích về giải phẫu thần kinh của dực long để kiểm chứng giả thuyết này.

Bên cạnh mẫu vật chính, nhóm nghiên cứu cũng xem xét lại nhiều hóa thạch khác từ Cambridge Greensand. Một mảnh đầu mõm được cho là có thể thuộc cùng chi Hintighernia, trong khi hai đốt sống cổ và một phần xương cánh tay trên được xác định thuộc về Họ Tapejaridae nói chung. Ngoài ra, một số đốt sống cổ kéo dài cùng các mảnh hàm khác cho thấy khu vực này từng là nơi sinh sống của ít nhất một dạng dực long Azhdarchoidea khác.

Từ các bằng chứng hiện có, các nhà khoa học ước tính Cambridge Greensand chứa dấu tích của ít nhất ba loài Azhdarchoidea khác nhau, thậm chí có thể lên tới bốn dạng riêng biệt khi xét toàn bộ các loại xương được tìm thấy. Điều này cho thấy khu vực châu Âu thời Phấn Trắng có mức độ đa dạng của dực long cao hơn nhiều so với nhận thức trước đây.

Nhóm nghiên cứu nhận định châu Âu có thể từng là một trung tâm quan trọng trong quá trình phát sinh và phân tán sớm của Họ Tapejaridae. Từ đây, các nhánh tiến hóa của nhóm có thể đã lan sang Đông Á và Nam Mỹ thông qua các tuyến kết nối sinh địa học đi qua Bắc Phi. Dù giả thuyết này vẫn cần thêm bằng chứng hóa thạch để kiểm chứng, phát hiện Hintighernia edingerae đã góp phần làm sáng tỏ vai trò của châu Âu trong lịch sử tiến hóa của một trong những nhóm thằn lằn bay đặc biệt nhất từng tồn tại trên Trái Đất.