THỰC VẬT CÓ HOA ĐÃ SỐNG THÀNH RỪNG DÀY ĐẶC NHIỀU TRIỆU NĂM TRƯỚC KHI KHỦNG LONG PHI ĐIỂU TUYỆT CHỦNG

Một nghiên cứu mới dựa trên hóa thạch từ Thành hệ Jose Creek (New Mexico, Hoa Kỳ) cho thấy thực vật có hoa (angiosperms) đã hình thành những khu rừng dày, giàu trái và hạt gần 75 triệu năm trước, tức khoảng 9-10 triệu năm trước sự kiện tuyệt chủng cuối Kỷ Phấn Trắng. Kết quả này thách thức quan điểm lâu nay rằng thực vật có hoa chỉ thật sự bùng nổ sau khi khủng long phi điểu biến mất.

Phục dựng thềm rừng của hệ thực vật Dori’s Tuff có niên đại 74,6 triệu năm, với các tương tác giả định giữa thực vật có hoa và động vật phát tán hạt. Các loài thực vật được minh họa - bao gồm lá, quả, hạt và hoa - đều được đặt trong vị trí sinh trưởng ngoài đời thực dựa trên hóa thạch tìm thấy tại địa điểm và các đặc điểm sinh trưởng suy luận từ chúng. Các loài động vật có vú và khủng long tham gia phát tán hạt được mô tả dựa trên hệ động vật đã biết của khu vực rộng hơn trong thời kỳ Campania muộn của Kỷ Phấn Trắng. Tranh của Brian Engh.

Theo nhóm nghiên cứu, khu rừng cổ này được bảo tồn nhờ một trận mưa tro núi lửa phủ xuống trong thời gian rất ngắn, tạo ra một "Pompeii thực vật". Tro rơi nhanh đến mức toàn bộ cấu trúc rừng - từ cây thân gỗ lớn, lá, hoa, quả cho đến lớp thảm thực vật dưới tán - đều được giữ nguyên vị trí. Điều này giúp các nhà khoa học tái dựng môi trường cổ đại với độ chi tiết hiếm thấy.

Hóa thạch cho thấy rừng cổ gồm nhiều loài cây có hoa thân gỗ như họ nguyệt quế, họ cau, cùng với các nhóm thực vật lâu đời hơn như dương xỉ và tùng bách. Điểm nổi bật nhất là kích thước diaspores (đơn vị phát tán hạt): thay vì nhỏ như hạt anh túc như thường thấy trong các hệ thực vật Kỷ Phấn Trắng, diaspores tại đây có kích thước trung bình tương đương quả việt quất lớn, tức tăng hơn 100 lần về thể tích.

Theo Jaemin Lee (Đại học California, Berkeley), điều này cho thấy thực vật có hoa thời kỳ đó đã đầu tư nhiều năng lượng hơn vào từng quả và hạt, đồng thời phát triển chiến lược phát tán nhờ động vật. Các mô phỏng sinh thái dựa trên hóa thạch cho thấy rừng cổ có thể đã thu hút nhiều loài động vật có vú nhỏ và khủng long ăn quả, đóng vai trò phát tán hạt.

Giáo sư Cindy Looy cho biết điểm độc đáo của địa điểm này là tính tức thời của lớp tro: tro không lưu trong khí quyển lâu, nên toàn bộ hệ sinh thái được "đóng băng" chỉ trong vài ngày. Nhờ đó, các nhà khoa học có thể quan sát trực tiếp cách lá rơi, cách hoa và quả bị kéo xuống từ tán cây, và cách thảm thực vật dưới đất bị phủ kín.

Khu rừng này hiện được xem là rừng thực vật có hoa cổ nhất có bằng chứng rõ ràng về diaspores lớn và đa dạng, đồng thời là một trong những hệ thực vật Kỷ Phấn Trắng phong phú nhất từng được mô tả. Việc bảo tồn nguyên vị trí giúp nhóm nghiên cứu hiểu rõ hơn về cấu trúc tán rừng, độ che phủ, và các tương tác sinh thái giữa thực vật và động vật thời kỳ đó.

Nghiên cứu được công bố ngày 25 tháng Sáu năm 2026 trên tạp chí Science. Kết quả cho thấy sự đa dạng hóa chiến lược sinh sản của thực vật có hoa đã diễn ra trước sự kiện tuyệt chủng cuối kỷ Phấn Trắng, chứ không phải sau đó như nhiều giả thuyết trước đây. Điều này góp phần làm sáng tỏ cách thực vật có hoa trở thành nhóm thực vật thống trị Trái Đất ngày nay.