HỢP LỆ HAY KHÔNG HỢP LỆ, ĐÓ MỚI LÀ VẤN ĐỀ

Có nhiều bạn hay hỏi Dinoman là loài khủng long này có tồn tại hay không tồn tại.

Trên thực tế, thứ duy nhất tồn tại là hóa thạch. Còn "loài" mà chúng ta hay nói thật ra chỉ là những danh pháp khoa học mà chúng ta gán cho chúng dựa trên một số đặc điểm phân loại. Khủng long phi điểu (và những sinh vật tiền sử khác) đều đã tuyệt chủng nên việc xác định loài sẽ không giống với các sinh vật còn sống.

Danh pháp "hợp lệ" (valid) tức là các mẫu vật được gán cho danh pháp đó không giống những mẫu vật được gán cho bất kỳ danh pháp nào khác. Còn nếu giống (tức là chúng đến từ cùng một loài trên thực tế), thì sẽ rơi vào trường hợp "đồng nghĩa" (synonym). Danh pháp xuất hiện muộn hơn được gọi là "junior synonym", và trong đa số các trường hợp "junior synonym" sẽ trở thành "không hợp lệ" (invalid) và sẽ không được sử dụng nữa (và cũng không được sử dụng lại cho bất kỳ loài mới xác định nào trong tương lai). 

Tuy nhiên, cũng có trường hợp danh pháp xuất hiện muộn hơn lại được giữ, trong khi danh pháp xuất hiện trước bị loại bỏ. Ví dụ cho trường hợp này là hai danh pháp Antrodemus và Allosaurus. Chúng từng được xác định như những chi riêng biệt vào thế kỷ XIX nhưng những nghiên cứu sau đó vào thế kỷ XX xác định các mẫu vật được gán cho hai chi này rất giống nhau và có lẽ đến từ cùng một loài khủng long trên thực tế. Ban đầu Antrodemus được giữ lại và sử dụng suốt nhiều thập niên, cho đến khi nhà cổ sinh vật học James Madsen cho rằng các mẫu vật được gán cho danh pháp Antrodemus ban đầu có chất lượng kém, địa điểm không rõ ràng nên không thể đại diện cho chi khủng long này cũng như tất cả các danh pháp đồng nghĩa. Trong khi đó, mẫu định danh cũng như các mẫu vật được gán cho danh pháp Allosaurus có chất lượng tốt hơn, lai lịch rõ ràng hơn. Cuối cùng, giới cổ sinh vật học chấp nhận đánh giá của James Madsen và quyết định dùng Allosaurus thay cho Antrodemus từ đó đến nay.

Một tình huống khác là mẫu vật dùng để định danh cho một danh pháp quá rời rạc, thiếu chi tiết cũng như đặc điểm nhận dạng quan trọng để cho rằng đó là một loài hoàn toàn riêng biệt. Khi ấy danh pháp này sẽ bị xếp vào diện "nghi ngờ" (dubious). Một trường hợp nổi tiếng là Titanosaurus, vốn từng được xem là một danh pháp hợp lệ trong suốt thời gian dài sau khi được đặt (1877). Đến năm 2003, Titanosaurus bị xếp vào diện "nghi ngờ" vì các mẫu vật Titanosaurus gốc không thể phân biệt với mẫu vật của các loài họ hàng. Trước đó, người ta còn xem chi Titanosaurus là chi điển hình (type genus) của một nhóm khủng long sauropod quan trọng là Titanosauria.

Thế nên câu hỏi đúng không phải là "loài này tồn tại hay không" mà là "loài này có hợp lệ hay không" nhé các bạn.