HÓA THẠCH 120 TRIỆU NĂM HÉ LỘ NGUỒN GỐC CỔ XƯA HƠN CỦA THÚ CÓ TÚI

Một loài thú cổ mới được mô tả từ Trung Quốc có thể là tổ tiên xác nhận sớm nhất của nhóm động vật có túi (Marsupialia), theo nghiên cứu đăng trên tạp chí Mesozoic. Phát hiện này cung cấp bằng chứng mới cho thấy châu Á có thể đóng vai trò trung tâm trong sự phân tách tiến hóa giữa thú có túi và thú nhau thai từ rất sớm trong Kỷ Phấn Trắng.

Hóa thạch mẫu định danh của Archetheridium sinense. Ảnh: Hai-Bing Wang & Yuan-Qing Wang.

Mẫu vật thuộc loài Archetheridium sinense được tìm thấy tại tỉnh Liêu Ninh, trong Thành hệ Cửu Phật Đường, có niên đại khoảng 120 triệu năm. Sinh vật này là một phần của hệ động - thực vật Nhiệt Hà (Jehol Biota) nổi tiếng, nơi lưu giữ nhiều hóa thạch được bảo tồn xuất sắc của động vật có vú cổ, chim nguyên thủy và khủng long có lông vũ. Theo nhóm nghiên cứu, đây là loài sớm nhất thuộc nhóm Metatheria (nhóm bao gồm thú có túi và họ hàng đã tuyệt chủng) được xác nhận một cách rõ ràng từ trước cho đến nay.

Các nhà cổ sinh vật học Hai-Bing Wang và Yuan-Qing Wang thuộc Viện Cổ sinh vật có xương sống và Cổ nhân học (Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc) cho biết các nhánh động vật có vú đã trải qua quá trình phân hóa sâu rộng trong Đại Trung sinh. Trong khi các nhóm động vật có vú nguyên thủy phát triển mạnh ở Kỷ Jura, thì đến Kỷ Phấn Trắng, các nhóm Theria, bao gồm Eutheria và Metatheria, đã trở thành thành phần quan trọng hơn trong hệ động vật có vú.

Archetheridium sinense được xếp vào nhóm Deltatheroida, một nhóm metatherian ăn thịt hoặc ăn côn trùng với bộ răng sắc và có khả năng cắt xé. Trước đây, các hóa thạch Deltatheroida cổ nhất được biết đến đến từ Oklahoma (Mỹ), có niên đại khoảng 113-100 triệu năm. Việc phát hiện mẫu vật mới tại châu Á, với tuổi địa chất lớn hơn, giúp thu hẹp khoảng trống về thời gian và không gian trong lịch sử tiến hóa của nhóm này.

Mẫu hóa thạch được mô tả bao gồm một phần hộp sọ, hàm, gần như toàn bộ răng hàm trên, cùng các phần của chi và cột sống - đầy đủ hơn nhiều so với phần lớn hóa thạch Metatheria cổ thường chỉ gồm răng hoặc mảnh hàm. Điều này cho phép các nhà khoa học đánh giá rõ hơn đặc điểm giải phẫu và sự chuyên hóa về mặt ăn uống của nhóm động vật này trong giai đoạn đầu Kỷ Phấn Trắng.

Theo nhóm tác giả, bằng chứng từ Archetheridium sinense củng cố giả thuyết rằng châu Á, chứ không phải Bắc Mỹ, có thể là nơi khởi nguồn của các nhánh động vật có túi. Mẫu vật cho thấy các đặc điểm răng của Metatheria và sự chuyên hóa ăn thịt đã xuất hiện từ rất sớm, phù hợp với các ghi nhận khác về động vật Theria cổ ở châu Á.

Nghiên cứu kết luận rằng phát hiện này góp phần làm sáng tỏ quá trình hình thành và phân tách sớm của hai nhánh động vật có vú hiện đại, đồng thời nhấn mạnh vai trò của châu Á trong lịch sử tiến hóa của nhóm Metatheria. Công trình được công bố trong tạp chí Mesozoic, số tháng Chín năm 2026.