Một trong những khoảng trống lớn nhất trong hiểu biết của giới cổ sinh vật học về Pachycephalosaurus và các họ hàng đầu dày của nó vừa được lấp đầy nhờ một phát hiện bất ngờ. Trong nghiên cứu mới công bố trên tạp chí PeerJ, các nhà khoa học đã mô tả mẫu xương được cho là xương lưỡi đầu tiên từng được phát hiện ở một loài thuộc nhóm Hậu đầu long (Pachycephalosauria). Phát hiện này không chỉ bổ sung thêm một phần còn thiếu của bộ xương mà còn hé lộ những manh mối mới về cách những loài khủng long kỳ lạ này ăn uống và sử dụng lưỡi của mình.
![]() |
| Xương sọ phục dựng của "Dracorex hogwartsia". |
Mẫu vật được nghiên cứu đến từ hóa thạch điển hình của "Dracorex hogwartsia", một danh pháp hậu đầu long gây tranh cãi về mặt phân loại sống vào cuối Kỷ Phấn Trắng và trong các nghiên cứu gần đâu được xác định là danh pháp đồng nghĩa với Pachycephalosaurus wyomingensis. Trong số các mảnh hóa thạch được lưu giữ tại Bảo tàng Trẻ em Indianapolis, các nhà nghiên cứu phát hiện một cấu trúc xương dài, mảnh và giống hình que chưa từng được mô tả trước đó. Sau khi so sánh với hàng chục mẫu xương tương tự ở nhiều nhóm khủng long khác, họ cho rằng đây rất có thể là xương mang sừng (ceratobranchial), thành phần hóa xương chính của hệ thống xương lưỡi. Nếu cách định danh này là chính xác, đây sẽ là mẫu xương lưỡi hậu đầu long đầu tiên từng được ghi nhận trong lịch sử nghiên cứu nhóm khủng long này.
Xương lưỡi là một cấu trúc có vai trò quan trọng trong hoạt động ăn uống, hô hấp và phát âm ở động vật có xương sống trên cạn. Tuy nhiên, vì các xương này thường nhỏ, mảnh và nằm giữa nhiều mô mềm dễ phân hủy nên chúng hiếm khi được bảo tồn thành hóa thạch. Trong khi xương mang sừng đã được ghi nhận khá đầy đủ ở nhiều nhóm khủng long khác nhau như Abelisauridae, Dromaeosauridae, Ceratopsia, Ankylosauridae, Tyrannosauridae... thì các hóa thạch hậu đầu long trước nay hoàn toàn thiếu vắng loại bằng chứng này. Vì vậy, phát hiện mới được xem là một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện bức tranh giải phẫu của nhóm.
Để kiểm tra giả thuyết của mình, nhóm nghiên cứu cũng xem xét khả năng đây có thể là một xương sườn cổ thay vì xương lưỡi. Tuy nhiên, các đặc điểm hình thái như tiết diện, vị trí các gờ cơ bám, đầu khớp tròn ở phần sau và cấu trúc bề mặt không phù hợp với xương sườn cổ của khủng long. Ngược lại, chúng lại tương đồng đáng kể với các xương mang sừng đã biết ở nhiều loài khủng long khác, đặc biệt là một số loài giác long thuộc nhóm Ceratopsia, họ hàng gần của Pachycephalosauria trong nhánh Marginocephalia. Vì vậy, các tác giả kết luận rằng cách giải thích hợp lý nhất hiện nay vẫn là đây là một phần của hệ thống xương lưỡi.
Ý nghĩa thú vị nhất của phát hiện này nằm ở chức năng sinh học. Khi so sánh chiều dài của xương với chiều dài hộp sọ, các nhà nghiên cứu nhận thấy tỷ lệ ở mẫu "Dracorex" tương đối lớn, khoảng hơn 30% chiều dài hộp sọ dù mẫu xương còn chưa hoàn chỉnh. Những nghiên cứu trước đây cho thấy các loài có xương lưỡi dài thường sở hữu chiếc lưỡi linh hoạt hơn, giúp xử lý thức ăn hiệu quả trong khoang miệng. Do hậu đầu long có chi trước khá ngắn và khó dùng để thao tác thức ăn, nhóm nghiên cứu đề xuất rằng chúng có thể đã dựa nhiều hơn vào lưỡi để hỗ trợ việc nhai, nuốt hoặc sắp xếp thức ăn bên trong miệng.
Giả thuyết này tạo nên một góc nhìn mới về sinh thái học của nhóm hậu đầu long. Những loài thuộc nhóm này từ lâu thường được mô tả như các động vật ăn thực vật khá đơn giản. Tuy nhiên, sự hiện diện của một bộ máy lưỡi tương đối phát triển có thể cho thấy chúng sở hữu khả năng xử lý thức ăn tinh vi hơn so với suy nghĩ trước đây. Dù nghiên cứu chưa đủ bằng chứng để xác định chính xác chế độ ăn hay mức độ linh hoạt của lưỡi, phát hiện này mở ra những hướng nghiên cứu hoàn toàn mới về hành vi kiếm ăn của nhóm khủng long bí ẩn này.
Ngoài ý nghĩa giải phẫu và sinh thái, mẫu xương còn có thể mang giá trị trong nghiên cứu vòng đời cá thể. Một số nghiên cứu gần đây cho rằng mô xương bên trong xương mang sừng có thể lưu lại thông tin về tốc độ sinh trưởng và độ tuổi của động vật. Tuy nhiên, các tác giả của bài báo tỏ ra thận trọng, cho rằng cần thêm nhiều dữ liệu đối chứng trước khi sử dụng xương lưỡi để xác định mức độ trưởng thành của những mẫu vật gây tranh cãi như "Dracorex hogwartsia".
Dù chỉ là một mảnh xương nhỏ dài khoảng 12cm, phát hiện này cho thấy ngay cả những hóa thạch đã được khai quật và lưu trữ trong nhiều năm vẫn có thể chứa đựng những bí mật chưa được nhận ra. Lần đầu tiên trong lịch sử nghiên cứu nhóm Hậu đầu long, các nhà khoa học có bằng chứng trực tiếp về một thành phần của bộ máy lưỡi. Điều đó không chỉ giúp hoàn thiện bộ xương của nhóm khủng long đầu dày mà còn gợi ý rằng phía sau chiếc hộp sọ mái vòm nổi tiếng ấy có thể là một chiếc lưỡi linh hoạt hơn chúng ta từng tưởng tượng.
Nguồn: D. Cary Woodruff, Holly N. Woodward, Laura Rooney, Joseph Frederickson, "The first occurrence of a probable pachycephalosaurian hyoid element" / PeerJ.

0 Nhận xét