KHỦNG LONG HỌ OVIRAPTORIDAE CÓ THỂ PHẢI NHỜ ĐẾN MẶT TRỜI ĐỂ ẤP TRỨNG

Dinoman tháng 3 18, 2026

Các thí nghiệm mới công bố cho thấy Họ Oviraptoridae, nhóm khủng long có họ hàng gần với chim, có thể đã không đủ khả năng ấp trứng chỉ bằng nhiệt cơ thể. Thay vào đó, chúng dường như kết hợp việc ấp với nguồn nhiệt từ Mặt Trời trong những chiếc tổ bán lộ thiên.

Một cặp khủng long Huanansaurus ganzhouensis, một loài thuộc Họ Oviraptoridae và tổ của chúng. Tranh của Zhao Chuang.

Dựa trên nghiên cứu đăng trên tạp chí Frontiers in Ecology and Evolution, nhóm khoa học quốc tế đã mô phỏng hành vi ấp trứng của Heyuannia huangi, một loài thuộc Họ Oviraptoridae sống tại khu vực ngày nay là Trung Quốc vào cuối Kỷ Phấn Trắng, cách đây 70-66 triệu năm. Loài này dài khoảng 1,5m, nặng chừng 20kg và xây tổ gồm nhiều vòng trứng xếp thành cấu trúc bán lộ thiên.

Để tái tạo điều kiện ấp trứng, các nhà nghiên cứu chế tạo mô hình cơ thể của Heyuannia bằng khung gỗ và xốp, phủ vật liệu mềm mô phỏng mô cơ. Trứng được đúc từ nhựa tổng hợp nhằm tái hiện hình dạng đặc thù của trứng do khủng long Họ Oviraptoridae đẻ ra, vốn không giống bất kỳ loài hiện đại nào. Hai ổ trứng mô phỏng được sắp xếp theo cấu trúc vòng đôi dựa trên hóa thạch thực tế.

Khi tiến hành thí nghiệm trong điều kiện nhiệt độ thấp, nhóm nghiên cứu nhận thấy sự chênh lệch nhiệt độ giữa các trứng ở vòng ngoài có thể lên tới 6°C dù có "cá thể mẹ" ấp phía trên. Điều này cho thấy trứng trong cùng một ổ có thể nở không đồng thời, gọi là hiện tượng nở lệch pha. Trong điều kiện ấm hơn, mức chênh lệch giảm xuống chỉ còn 0,6°C, gợi ý rằng ánh nắng có thể đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định nhiệt độ trứng.

Theo các tác giả, cấu trúc tổ bán lộ thiên của khủng long thuộc Họ Oviraptoridae khiến chúng khó dựa vào nhiệt từ đất như rùa, nhưng lại cho phép hấp thụ nhiệt từ Mặt Trời hiệu quả hơn. Điều này phù hợp với giả thuyết rằng những loài khủng long này không ngồi trực tiếp lên trứng như chim hiện đại, mà duy trì khoảng cách nhất định để tránh làm vỡ trứng trong khi vẫn hỗ trợ quá trình ấp.

Nghiên cứu cũng so sánh hiệu suất ấp trứng của oviraptor với chim ngày nay. Chim hiện đại sử dụng phương thức ấp tiếp xúc: cơ thể tiếp xúc trực tiếp với toàn bộ trứng và là nguồn nhiệt chính. Các loài thuộc Họ Oviraptoridae không đáp ứng được ba điều kiện cần thiết của phương thức này: tiếp xúc hoàn toàn, cung cấp nhiệt chủ đạo và duy trì nhiệt độ ổn định cho toàn bộ ổ trứng.

Thay vào đó, các nhà khoa học cho rằng những con khủng long này và Mặt Trời đóng vai trò "đồng ấp", tạo nên một chiến lược ấp trứng kém hiệu quả hơn so với chim nhưng phù hợp với môi trường và cấu trúc tổ của chúng. Đây có thể là một bước chuyển tiếp trong tiến hóa, từ kiểu chôn trứng dưới đất sang tổ bán lộ thiên.