HÉ LỘ LOÀI CÁ SẤU KHỔNG LỒ TỪNG SỐNG CHUNG VỚI AUSTRALOPITHECUS AFARENSIS

Dinoman tháng 3 18, 2026

Một nhóm nhà cổ sinh vật học quốc tế vừa công bố nghiên cứu mô tả Crocodylus lucivenator, loài cá sấu tiền sử mới được phát hiện trong các trầm tích thuộc Thành hệ Hadar, vùng Afar của Ethiopia. Loài này sống cách đây khoảng 3,4 đến 3 triệu năm và tồn tại cùng thời, cùng địa điểm với Australopithecus afarensis, loài người vượn tiền sử nổi tiếng với bộ xương "Lucy".

Tranh minh họa cảnh Crocodylus lucivenator đang phục kích Australopithecus afarensis. Tranh của Tyler Stone.

Theo phân tích, Crocodylus lucivenator ("lucivenator" có nghĩa là thợ săn Lucy, theo tên mẫu vật Australopithecus afarensis nổi tiếng nhất) là kẻ săn mồi lớn nhất trong hệ sinh thái Thượng Tân tại khu vực này. Với chiều dài 3,7-4,6 m và khối lượng 270-590kg, nó là loài phục kích điển hình: ẩn mình dưới nước và tấn công bất ngờ những động vật đến uống nước. Các nhà nghiên cứu cho rằng loài cá sấu này có thể là mối đe dọa lớn nhất đối với A. afarensis trong môi trường sống chung.

Mẫu vật của loài mới được xác định từ 121 hóa thạch, chủ yếu là hộp sọ, răng và các phần của hàm dưới. Một trong số đó mang dấu vết chấn thương đã lành, được giải thích là hậu quả của những cuộc đối đầu giữa các cá thể cùng loài. Hiện tượng "cắn mặt" khi tranh chấp lãnh thổ hoặc bạn tình vốn được ghi nhận ở nhiều nhóm cá sấu cổ đại và hiện đại.

Về mặt giải phẫu, C. lucivenator thể hiện sự pha trộn đặc điểm của nhiều loài cá sấu tuyệt chủng ở Đông Phi. Nó có những nét tương đồng với hai loài thuộc Thế Cánh Tân, đồng thời vẫn giữ một số đặc điểm nguyên thủy hơn. Đáng chú ý, loài này sở hữu gờ nổi dọc sống mũi, cấu trúc từng được ghi nhận ở cá sấu Neotropical hiện đại và ở các loài sống vào cuối Thế trung Tân tại Libya và Kenya.

Một số hóa thạch từ Kanapoi (Kenya), trước đây được gán cho loài khác, cũng có gờ mũi tương tự. Phân tích phát sinh chủng loại cho thấy C. lucivenator và các loài cá sấu cổ đại khác trong khu vực có thể tạo thành một nhánh tiến hóa riêng biệt của châu Phi.

Các dữ liệu hóa thạch cho thấy C. lucivenator là loài cá sấu duy nhất sinh sống tại Thành hệ Hadar trong Thế Thượng Tân. Điều này trái ngược với các trầm tích cùng thời ở lưu vực Turkana, nơi có bằng chứng cho thấy từng tồn tại đồng thời tới bốn loài cá sấu khác nhau. Nguyên nhân của sự khác biệt này hiện vẫn chưa được xác định.

Theo các nhà nghiên cứu, Hadar thời Thượng Tân là khu vực đa dạng sinh cảnh, gồm rừng thưa, rừng ven sông, đồng cỏ ẩm và bụi rậm xen kẽ theo không gian và thời gian. Trong bối cảnh đó, C. lucivenator là một trong số ít loài có khả năng tồn tại bền vững qua nhiều giai đoạn môi trường biến đổi.

Phát hiện mới được công bố trên Journal of Systematic Palaeontology, góp phần làm rõ bức tranh tiến hóa của cá sấu châu Phi và cung cấp thêm dữ liệu về các mối tương tác sinh thái giữa động vật ăn thịt lớn với những loài đầu tiên thuộc Tông Hominini.