KHỦNG LONG CẬN ĐIỂU MỚI MANG NHIỀU ĐẶC ĐIỂM GIAO THOA ĐƯỢC PHÁT HIỆN Ở TRUNG QUỐC

Giới cổ sinh vật học Trung Quốc vừa công bố mô tả Changzhousaurus, một chi khủng long cận điểu mới từ Thành hệ Cửu Phật Đường thuộc Thế Phấn Trắng sớm (tầng Aptian) ở Trung Quốc. Mẫu vật gần như hoàn chỉnh, kèm theo dấu vết lông vũ được bảo tồn rộng khắp, đã giúp các nhà khoa học nhận diện loài mới Changzhousaurus sinensis. Đây là một trong những hóa thạch khủng long cận điểu nhỏ nhất từng được ghi nhận, với chiều dài cơ thể chỉ khoảng 34cm. 

Phục dựng ngoại hình của Changzhousaurus sinensis. Nguồn: China Science / X.

Hóa thạch được phát hiện tại Lạt Ma Động, huyện Kiến Xương, tỉnh Liêu Ninh, trong các lớp đá nổi tiếng của hệ sinh thái Nhiệt Hà cổ đại (Jehol Biota). Mẫu vật được bảo tồn dưới dạng hai phiến đá đối xứng, hiện lưu giữ tại Bảo tàng Lande. Việc bảo tồn nguyên vẹn bộ xương cùng dấu vết lông vũ khiến Changzhousaurus trở thành một trong những mẫu vật quan trọng nhất của nhóm Pennaraptora trong những năm gần đây. 

Theo mô tả năm 2026 của nhà cổ sinh vật học Từ Tinh, Changzhousaurus sở hữu nhiều đặc điểm giải phẫu đặc biệt. Hộp sọ nhỏ và sâu, răng không có răng cưa, chi trước dài bằng khoảng 60% chi sau, và các móng vuốt cong mạnh. Đuôi của loài này ngắn hơn nhiều so với phần lớn các loài khác trong nhóm Pennaraptora, với số lượng đốt đuôi tương đương một số nhóm như Scansoriopterygidae và Avialae nguyên thủy. 

Một trong những điểm nổi bật nhất của mẫu vật là hệ thống lông vũ phong phú. Lông bao phủ toàn bộ cơ thể với nhiều kích thước khác nhau, từ 10-35mm ở đầu và cổ đến 20-30mm dọc thân đuôi. Đặc biệt, phần cuối đuôi có khoảng 16 lông dài dạng "đuôi công", tương tự một số loài cổ trong nhóm Avialae. Cả chi trước và chi sau đều có cánh lông vũ, trong đó lông cánh trước dài tới 12cm - tỷ lệ lớn hơn bất kỳ loài không phải chim nào từng biết trong nhóm Pennaraptora. 

Về phân loại học, Changzhousaurus được xếp vào nhóm Paraves (khủng long cận điểu), bao gồm Họ Dromaeosauridae, Họ Troodontidae và nhánh Avialae. Tuy nhiên, loài mới này thể hiện một "hỗn hợp" đặc điểm giải phẫu, với các chi tiết tương đồng cả Troodontidae, Dromaeosauridae, Anchiornithidae và Avialae. Do sự pha trộn này, Từ Tinh không thực hiện phân tích phát sinh loài đầy đủ, nhưng cho rằng tổ hợp đặc điểm của Changzhousaurus ủng hộ giả thuyết Deinonychosauria là một nhóm đơn ngành. 

Một số đặc điểm như hình dạng xương hàm, cấu trúc răng và các chi tiết ở chi sau gợi ý mối liên hệ với Troodontidae, trong khi các đặc điểm ở xương chậu và chi trước lại gần với Dromaeosauridae. Một số yếu tố khác, như cấu trúc đốt sống cổ và đuôi, lại tương đồng với Anchiornithidae và "chim thủy tổ" Archaeopteryx. Sự kết hợp phức tạp này cho thấy quá trình tiến hóa của các khủng long cận điểu thời kỳ đầu đa dạng hơn nhiều so với hiểu biết trước đây. 

Việc mô tả Changzhousaurus không chỉ bổ sung một chi khủng long mới vào hệ sinh thái Nhiệt Hà mà còn cung cấp dữ liệu quan trọng về sự tiến hóa của lông vũ, cấu trúc cánh và mối quan hệ giữa các nhóm khủng long cận điểu. Với bộ lông vũ phong phú và các đặc điểm giải phẫu giao thoa, loài mới này góp phần làm rõ bức tranh phức tạp của quá trình hình thành các nhóm khủng long có lông và sự xuất hiện của chim hiện đại.