HÓA THẠCH 520 TRIỆU NĂM GIÚP LẤP ĐẦY KHOẢNG TRỐNG TIẾN HÓA CỦA ĐỘNG VẬT CHÂN ĐẦU

Các nhà cổ sinh vật học Trung Quốc vừa công bố phát hiện một loài động vật biển cổ đại có niên đại khoảng 520 triệu năm, mang tên Eoceras shaanxiense, được khai quật từ hệ tầng Shuijingtuo. Mẫu vật mới giúp lấp đầy khoảng trống quan trọng trong lịch sử tiến hóa của nhóm động vật thân mềm chân đầu (Cephalopoda), vốn bao gồm mực, bạch tuộc, mực nang và ốc anh vũ ngày nay.

Phục dựng ngoại hình của Eoceras shaanxiense. Tranh của Dinghua Yang.

Động vật chân đầu là nhóm động vật nổi bật nhờ khả năng điều chỉnh độ nổi thông qua cấu trúc vỏ nhiều khoang và hệ thống siphuncle, một ống nối giữa các khoang, cho phép kiểm soát lượng khí và nước bên trong. Tuy nhiên, nguồn gốc của siphuncle vẫn còn nhiều bí ẩn do hóa thạch từ thời Cambri sớm rất hiếm. Việc phát hiện ra Eoceras shaanxiense đã đẩy lùi mốc xuất hiện của cấu trúc này về tận đầu Kỷ Cambri, sớm hơn nhiều so với các mẫu vật từng biết trước đây.

Trong nghiên cứu, các nhà khoa học đã phân tích 32 mẫu hóa thạch Eoceras shaanxiense. Loài này có kích thước chỉ vài milimét, sở hữu vỏ thẳng hình nón, miệng vỏ hơi nghiêng, nhiều vách ngăn bên trong và một ống phân đoạn chạy dọc mặt dưới vỏ, nối các khoang qua những kênh nhỏ. Sau khi so sánh với siphuncle ở các động vật chân đầu đã biết, nhóm nghiên cứu kết luận cấu trúc này chính là dạng siphuncle nguyên thủy nhất từng được tìm thấy.

Theo mô tả, vỏ của Eoceras shaanxiense cho thấy cơ thể mềm của động vật di chuyển dần về phía miệng vỏ khi lớn lên, đồng thời vẫn duy trì kết nối với các khoang cũ thông qua ống siphuncle. Điều này phản ánh giai đoạn đầu tiên trong quá trình hình thành hệ thống phragmocone – cấu trúc vỏ nhiều khoang dùng để điều chỉnh độ nổi ở các cephalopod về sau.

Dù sở hữu siphuncle, hệ thống điều chỉnh độ nổi của Eoceras shaanxiense vẫn còn rất sơ khai. Các nhà khoa học cho rằng loài này có lẽ sống chủ yếu dưới đáy biển thay vì bơi lội tự do như các động vật chân đầu hiện đại. Cấu trúc mô mềm của loài vẫn chưa được biết rõ do không được bảo tồn trong hóa thạch.

Phát hiện này mở rộng phạm vi tiến hóa của nhóm động vật chân đầu về tận đầu Kỷ Cambri, đồng thời cung cấp bằng chứng trực tiếp về giai đoạn chuyển tiếp giữa các loài động vật vỏ khoang cổ xưa và động vật chân đầu có hệ thống điều chỉnh độ nổi hoàn thiện hơn. Công trình nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc hiểu rõ nguồn gốc của nhóm động vật biển phức tạp này.

Nguồn: Enrico de Lazaro, "520-Million-Year-Old Fossil from China Fills Gap in Evolutionary History of Cephalopods" / Sci News.