HÓA THẠCH Ở TRUNG QUỐC HÉ LỘ LOÀI LƯỠNG CƯ BIỂN HOÀN TOÀN ĐẦU TIÊN

Các nhà cổ sinh vật học vừa xác định danh tính của một bộ xương hóa thạch được phát hiện tại tỉnh Quý Châu (Trung Quốc) từ năm 2004, qua đó nhận diện một loài lưỡng cư cổ đại hoàn toàn thích nghi với môi trường biển. Loài mới được đặt tên là Gerrothorax maritimus, sống vào cuối kỷ Tam Điệp cách đây khoảng 237 triệu năm. Kết quả nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature Ecology & Evolution.

Hóa thạch của Gerrothorax maritimus.

Phát hiện này đặc biệt đáng chú ý bởi trong hơn 8.000 loài lưỡng cư còn tồn tại ngày nay, không có loài nào sống hoàn toàn trong môi trường nước mặn. Chỉ một tỷ lệ rất nhỏ có khả năng chịu mặn ở mức độ nhất định. Trước nghiên cứu mới, hồ sơ hóa thạch cũng chưa từng ghi nhận bất kỳ loài lưỡng cư biển hoàn toàn nào.

Nghiên cứu dựa trên hai bộ xương gần như hoàn chỉnh được tìm thấy ở khu vực từng là đáy đại dương cổ. Vào thời điểm loài vật này sinh sống, vùng đất hiện nay thuộc Quý Châu nằm xa các khối lục địa lớn và bị biển bao phủ. Vị trí địa chất của các hóa thạch là một trong những dấu hiệu quan trọng cho thấy Gerrothorax maritimus không chỉ thỉnh thoảng xuất hiện ngoài khơi mà có thể đã sống trọn vòng đời trong môi trường biển.

Nhờ mức độ bảo tồn đặc biệt tốt của mẫu vật, các nhà khoa học đã phục dựng được hình thái của loài này. Gerrothorax maritimus có cơ thể dẹt, thân rộng dạng đĩa và chiều dài gần 0,9 mét. Toàn thân được bao phủ bởi các tấm giáp xương dày, tạo cho nó vẻ ngoài chắc nịch khác hẳn phần lớn các loài lưỡng cư hiện đại. Các nhà nghiên cứu cho rằng lớp giáp này vừa giúp bảo vệ trước các loài săn mồi biển, vừa đóng vai trò quan trọng trong khả năng thích nghi với nước mặn.

Theo các tác giả, da của lưỡng cư hiện đại thường có tính thấm cao, cho phép trao đổi nước và hỗ trợ hô hấp. Chính đặc điểm này khiến chúng khó tồn tại lâu dài trong nước biển, nơi áp suất thẩm thấu có thể làm cơ thể mất nước. Ngược lại, lớp giáp xương của Gerrothorax maritimus có thể đã hạn chế đáng kể sự thấm nước qua da, giúp loài vật này vượt qua rào cản sinh lý vốn ngăn cản lưỡng cư tiến hóa thành động vật biển thực thụ.

Các bằng chứng địa hóa học cũng củng cố giả thuyết về lối sống ngoài biển. Nhóm nghiên cứu đã phân tích thành phần đồng vị trong xương hóa thạch và phát hiện dấu hiệu phù hợp với môi trường nước biển. Kết quả cho thấy cá thể này đã lớn lên và sinh sống trong đại dương, thay vì bị nước cuốn từ môi trường nước ngọt ra biển sau khi chết.

Các nhà khoa học nhận định Gerrothorax maritimus là một thành viên rất khác thường trong lịch sử tiến hóa của lưỡng cư. Mặc dù dòng dõi này đã tuyệt chủng và không để lại hậu duệ còn sống, phát hiện mới mở rộng hiểu biết về khả năng thích nghi của động vật có bốn chi trong quá khứ. Nó cũng cho thấy lưỡng cư từng thử nghiệm những hướng tiến hóa đa dạng hơn nhiều so với những gì được quan sát ở các loài hiện đại ngày nay.

Việc giải mã thành công những bộ xương được phát hiện từ năm 2004 đã bổ sung một mắt xích quan trọng cho bức tranh sinh giới kỷ Tam Điệp. Từ một hóa thạch bí ẩn, Gerrothorax maritimus nay được xem là bằng chứng đầu tiên và rõ ràng nhất về một loài lưỡng cư sống hoàn toàn trong môi trường biển từng tồn tại trên Trái Đất.