NGƯỜI TA TỪNG TƯỞNG NHẦM HÓA THẠCH LƯỠNG CƯ NÀY LÀ XƯƠNG NGƯỜI SÓT LẠI TỪ "ĐẠI HỒNG THỦY"

Andrias scheuchzeri là một loài kỳ giông khổng lồ đã tuyệt chủng thuộc chi Andrias, chi cũng bao gồm các loài kỳ giông khổng lồ châu Á hiện còn sống có quan hệ họ hàng gần. Hóa thạch của loài này được biết đến từ các tầng trầm tích có niên đại từ Thế Tiệm Tân đến thế Thượng Tân, chủ yếu ở Trung Âu, nhưng có khả năng mở rộng về phía Đông tới tận Tây Siberia và miền Đông Kazakhstan.

Mẫu định danh của Andrias scheuchzeri.

Tên chi của loài này, Andrias, có nghĩa là "hình ảnh của con người". Tại sao lại như vậy?

Đó là vì vào năm 1726, trong cuốn sách có tựa đề Lithographia Helvetica, nhà khoa học tự nhiên Johann Jakob Scheuchzer đã mô tả một mẫu hóa thạch thuộc Thế Trung Tân được tìm thấy tại Öhningen với tên gọi "Homo diluvii testis", có nghĩa là "người chứng kiến Đại Hồng thủy", vì ông tin rằng đây là hài cốt của một con người bị chết đuối trong trận Đại Hồng thủy mà Kinh thánh kể lại. Mẫu hóa thạch dài khoảng 1m (3ft), bị mất phần đuôi và hai chân sau, do đó có thể gợi lên đôi nét tương đồng với bộ xương của một em bé.

Phải mấy chục năm sau mới có người đặt nghi vấn về giả thuyết của Scheuchzer, đó là Johannes Gessner, người cho rằng đây là một con cá trê khổng lồ (năm 1758). Đến năm 1787, một nhà khoa học khác là Petrus Camper lại cho rằng đó là một loài thằn lằn. Cuối cùng, phải đến khi nhà tự nhiên học kiêm động vật học lừng danh người Pháp Georges Cuvier vào cuộc, chân tướng của hóa thạch này mới được nhìn nhận chính xác hơn. Cuvier khẳng định mẫu hóa thạch "không gì khác hơn là một loài kỳ giông, hay đúng hơn là một loài lươn mù với kích thước khổng lồ thuộc một loài chưa từng được biết đến". 

Cẩn thận hơn, năm 1811, Cuvier đã tới nơi lưu giữ mẫu vật khi ấy là Haarlem (Hà Lan), lúc này đang sáp nhập vào Đế chế Pháp, để trực tiếp kiểm tra mẫu vật. Bằng cách đục tỉa cẩn thận lớp đá quanh hóa thạch, trợ lý của ông là Charles Léopold Laurillard đã làm lộ ra hai chi trước, và mẫu vật chính thức được xác nhận là một loài kỳ giông khổng lồ.

Dù nhìn nhận sai lầm, Johann Jakob Scheuchzer vẫn được các nhà khoa học đời sau vinh danh khi đặt tên mới cho mẫu vật, đó là Salamandra scheuchzeri do Friedrich Holl đặt vào năm 1831. Đến năm 1837, Johann Jakob von Tschudi đổi thành Andrias scheuchzeri, với tên chi Andrias nghĩa là "hình ảnh của con người" nhằm tôn vinh niềm tin ban đầu của Johann Jakob Scheuchzer. 

Ngày nay, mẫu định danh của Andrias scheuchzeri (được đặt số hiệu TSMNH 8432), cũng tức là "Homo diluvii testis" vẫn còn đang được lưu giữ tại Bảo tàng Teylers ở Haarlem, Hà Lan như một minh chứng cho sự phát triển của ngành cổ sinh vật học từ buổi đầu mông lung cho đến những bí ẩn được làm sáng tỏ bởi tư duy khoa học.