KHÍ HẬU ẤM ÁP CÓ THỂ ĐÃ GIÚP CÁ SẤU SỐNG SÓT TRONG KHI KHỦNG LONG PHI ĐIỂU TUYỆT CHỦNG

Một nghiên cứu mới do các nhà khoa học tại University College London (UCL) dẫn đầu cho rằng việc duy trì sự gắn bó với các môi trường khí hậu ấm áp trong suốt lịch sử tiến hóa có thể đã giúp cá sấu và các họ hàng của chúng vượt qua thảm họa tuyệt chủng do vụ va chạm với tiểu hành tinh Chicxulub gây ra cách đây 66 triệu năm. Kết quả nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học Science Advances.

Việc tập trung sinh sống ở những vùng có khí hậu ấm có thể đã giúp cá sấu vượt qua thảm họa tuyệt chủng. Tranh của Davide Bonadonna.

Nhóm nghiên cứu đã phân tích hơn 7.000 mẫu hóa thạch và dữ liệu của hơn 400 loài cá sấu hiện đại và đã tuyệt chủng. Các dữ liệu này được đối chiếu với những mô hình tái dựng khí hậu và địa lý của Trái Đất trong khoảng 245 triệu năm qua. Kết quả cho thấy thay vì thích nghi với các điều kiện khí hậu mới, các loài thuộc nhánh tiến hóa của cá sấu thường di chuyển để tiếp tục sinh sống trong những khu vực có nhiệt độ phù hợp với chúng.

Theo nghiên cứu, trong những giai đoạn nóng của lịch sử Trái Đất, các họ hàng của cá sấu có thể mở rộng phạm vi phân bố tới những vùng vĩ độ cao, thậm chí đến cả Nam Cực. Ngược lại, khi khí hậu toàn cầu lạnh đi, phạm vi sinh sống của chúng co lại về các khu vực nhiệt đới. Mối liên hệ giữa nhóm động vật này với môi trường ấm áp được duy trì khá nhất quán bất chấp sự đa dạng lớn về hình thái và lối sống qua hàng trăm triệu năm tiến hóa.

Tiến sĩ Alfio Alessandro Chiarenza, tác giả chính của nghiên cứu, cho biết vụ va chạm với tiểu hành tinh không khiến toàn bộ hành tinh trở nên khắc nghiệt như nhau đối với mọi nhóm sinh vật. Theo ông, việc các loài cá sấu cổ đại vốn ưa khí hậu ấm có thể đã giúp những quần thể sống sót tập trung tại các khu vực gần xích đạo, nơi điều kiện môi trường vẫn còn tương đối thuận lợi sau thảm họa. Những khu vực này có thể đóng vai trò là nơi trú ẩn để các quần thể phục hồi và tiếp tục phát triển về sau.

Các nhà nghiên cứu cũng xây dựng nhiều kịch bản mô phỏng khí hậu trong vài thập kỷ đến vài thế kỷ sau khi thiên thạch Chicxulub rơi xuống Trái Đất. Các mô hình xem xét tác động của bụi và tro che phủ bầu khí quyển làm giảm ánh sáng Mặt Trời, cũng như khả năng nồng độ khí carbon dioxide gia tăng do hoạt động núi lửa. Kết quả cho thấy khi lượng ánh sáng Mặt Trời giảm 5% hoặc 10%, các vùng khí hậu ấm gần xích đạo vẫn thích hợp cho cá sấu và họ hàng của chúng sinh sống. Chỉ trong kịch bản giảm tới 15% ánh sáng, môi trường mới trở nên không còn phù hợp, tuy nhiên nhóm nghiên cứu nhận định đây là khả năng hiện được xem là ít có khả năng xảy ra.

Nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng khí hậu không phải là yếu tố duy nhất giải thích sự sống sót của cá sấu. Các đặc điểm sinh học khác như kích thước cơ thể tương đối nhỏ ở nhiều loài, lối sống bán thủy sinh, chế độ ăn linh hoạt và nhu cầu năng lượng thấp của động vật biến nhiệt nhiều khả năng cũng góp phần giúp chúng vượt qua giai đoạn khủng hoảng sinh thái sau vụ va chạm thiên thạch.

Lịch sử tiến hóa của nhánh cá sấu, hay còn gọi là Pseudosuchia, đã kéo dài khoảng 250 triệu năm và trải qua hai trong số năm sự kiện tuyệt chủng hàng loạt lớn nhất của Trái Đất. Mặc dù cá sấu ngày nay có ngoại hình tương đối giống nhau, tổ tiên của chúng từng rất đa dạng, bao gồm các loài ăn thực vật được bọc giáp, những loài săn mồi sống hoàn toàn trên cạn và cả các dạng khổng lồ nặng hơn một tấn. Nghiên cứu cho thấy giữa sự đa dạng đó, đặc điểm ổn định nhất vẫn là sự phụ thuộc vào những môi trường khí hậu ấm áp.

Theo giáo sư Philip Mannion của UCL Earth Sciences, kết quả nghiên cứu cũng mang ý nghĩa đối với công tác bảo tồn hiện nay. Nếu cá sấu trong quá khứ chủ yếu đối phó với biến đổi khí hậu bằng cách dịch chuyển đến những môi trường phù hợp hơn, thì các loài hiện đại cũng cần có khả năng di chuyển khi khí hậu toàn cầu tiếp tục ấm lên. Tuy nhiên, sự mở rộng của đường sá, khu dân cư và đất nông nghiệp đang làm thu hẹp những hành lang sinh cảnh cần thiết cho quá trình đó.