PHÁT HIỆN LOÀI DỰC LONG CỔ NHẤT TỪNG BIẾT TẠI BẮC MỸ

[Mê Khủng Long] Các nhà cổ sinh vật học vừa công bố phát hiện ra loài dực long cổ nhất từng được ghi nhận ở Bắc Mỹ: Eotephradactylus mcintireae, còn được gọi với biệt danh “nữ thần bình minh cánh tro”. Phát hiện này được công bố trên tạp chí PNAS ngày 7 tháng Bảy, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc hiểu rõ hơn về quá trình tiến hóa sớm của nhóm bò sát bay thời tiền sử.

Hóa thạch của E. mcintireae được tìm thấy tại Vườn quốc gia Rừng Hóa thạch (Petrified Forest National Park), bang Arizona, trong một lớp trầm tích thuộc thành hệ Chinle, hình thành cách đây khoảng 209 triệu năm, thuộc Thế Tam Điệp muộn. Đây là một trong hơn 1.000 mẫu hóa thạch được khai quật từ địa điểm khảo cổ này, bao gồm cả lưỡng cư khổng lồ, cá mập nước ngọt, bò sát bọc giáp và một trong những cá thể rùa cổ nhất từng được ghi nhận.

Phục dựng ngoại hình của Eotephradactylus mcintireae. Tranh của Brian Engh.

Loài dực long mới có kích thước nhỏ bé so với các họ hàng khổng lồ từng tung hoành bầu trời: với sải cánh chỉ tương đương một con mòng biển nhỏ, nó đủ nhẹ để đậu trên vai người. Phân tích giải phẫu cho thấy bộ hàm có răng đặc trưng không thể nhầm lẫn với bất kỳ nhóm bò sát nào khác ngoài dực long, những con bò sát bay đầu tiên trên Trái Đất.

Cái tên Eotephradactylus mcintireae mang nhiều ý nghĩa biểu tượng: “Eo-” là gốc Hy Lạp chỉ “bình minh”, phản ánh vị trí tiến hóa sớm của loài; “tephra” nghĩa là tro núi lửa, chỉ lớp trầm tích chứa hóa thạch; còn danh pháp loài “mcintireae” vinh danh tình nguyện viên Suzanne McIntire, người phát hiện bộ hàm quý giá của cá thể này vào năm 2013.

Điều đáng chú ý là E. mcintireae được bảo tồn trong trầm tích sông, một môi trường hiếm gặp với hóa thạch dực long do tính chất dễ bị cuốn trôi. Theo nhà nghiên cứu Ben Kligman tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Quốc gia Smithsonian, việc bộ hàm mảnh mai còn nguyên vẹn cho thấy điều kiện hóa thạch ở đây đặc biệt hiếm có.

Hóa thạch của Eotephradactylus mcintireae.

Kết hợp với các loài khác trong bộ sưu tập hóa thạch, phát hiện này hé lộ một hệ sinh thái chuyển tiếp trước thềm đại tuyệt chủng cuối Kỷ Tam Điệp, khi các nhóm động vật “mới nổi” như ếch, rùa và dực long bắt đầu thay thế những loài cổ đại như lưỡng cư khổng lồ. Đây là lần đầu tiên giới khoa học tìm thấy những cộng đồng “lai tạp” như vậy trong hồ sơ hóa thạch tiền Kỷ Jura.

Phát hiện về “nữ thần cánh tro” không chỉ mở rộng hiểu biết về sự đa dạng sớm của dực long tại Bắc Mỹ, mà còn góp phần tái dựng lại bức tranh sinh học của một giai đoạn chuyển tiếp đầy biến động trong lịch sử sự sống trên Trái Đất. Những mảnh xương nhỏ bé này, sau hàng triệu năm bị chôn vùi, giờ đây trở thành chiếc chìa khóa giải mã hành tinh cổ xưa của chúng ta.

Nguồn: Patrick Pester, "Ash-winged dawn goddess' is oldest pterosaur ever discovered in North America — and it was small enough to sit 'on your shoulder" / Live Science.