BẰNG CHỨNG MỚI CÓ THỂ KHIẾN CHÚNG TA PHẢI VIẾT LẠI LỊCH SỬ TIẾN HÓA VỀ SINH SẢN Ở ĐỘNG VẬT CÓ VÚ

Các nhà cổ sinh vật học vừa công bố bằng chứng hóa thạch cho thấy nguồn gốc của hiện tượng sinh con trực tiếp (viviparity) trong tổ tiên động vật có vú có thể đã xuất hiện sớm hơn 90 đến 95 triệu năm so với nhận định trước đây. Phát hiện này đến từ việc phân tích một mẫu hóa thạch của loài khuyển xỉ (Phân bộ Cynodontia) Chiniquodon theotonicus 236 triệu năm tuổi tại Argentina, đại diện cho nhóm động vật bốn chân cổ xưa nằm trên nhánh tiến hóa dẫn đến động vật có vú.

Phục dựng một nhóm khuyển xỉ Chiniquidon theotonicus và con non của chúng. Tranh của María de los Ángeles Miceli Baro.

Theo nhóm nghiên cứu thuộc CONICET, sinh con trực tiếp là đặc điểm quan trọng trong tiến hóa của động vật có vú hiện đại, đặc biệt ở nhóm thú nhau thai và thú có túi. Đặc điểm này đi kèm với nhiều cơ chế thích nghi như nhau thai, tiết sữa và điều hòa nội tiết. Ngược lại, đẻ trứng được xem là trạng thái nguyên thủy của động vật có xương sống, và sinh con trực tiếp đã tiến hóa độc lập hơn 150 lần trong các nhóm khác nhau. Tuy nhiên, ở nhánh động vật có vú, sinh con trực tiếp lâu nay được cho là xuất hiện muộn, sau khi tách khỏi các dạng khuyển xỉ không phải động vật có vú.

Trong nghiên cứu mới, các nhà khoa học đã phân tích lát mỏng của xương đùi và xương trụ của Chiniquodon theotonicus dưới kính hiển vi. Họ phát hiện một đường mô xương đặc biệt nằm gần trung tâm mỗi xương, gọi là “đường sơ sinh” (neonatal line). Đây là dấu mốc sinh học ghi lại thời điểm cá thể được sinh ra, vốn được ghi nhận rõ ở động vật có vú hiện đại nhưng chưa từng thấy ở họ hàng cổ xưa như các loài khuyển xỉ.

Dựa trên chu vi xương tại đường sơ sinh, nhóm nghiên cứu ước tính khối lượng của cá thể lúc mới sinh khoảng 1,68kg, so với khoảng 12kg khi trưởng thành. Điều này cho thấy con non có kích thước bằng 10-20% cơ thể trưởng thành, khá tương đồng với động vật có vú nhau thai ngày nay, và khác biệt rõ rệt so với các loài bò sát, chim hay thú đơn huyệt vốn có con non rất nhỏ khi mới nở.

Phân tích thống kê so sánh mẫu hóa thạch với dữ liệu của gần 1.900 loài động vật có vú, 2.600 loài bò sát và 780 loài chim cho thấy đặc điểm của Chiniquodon theotonicus phù hợp với nhóm động vật có vú nhau thai. Từ đó, các nhà khoa học kết luận rằng loài khuyển xỉ này đã sinh con trực tiếp, và sinh con trực tiếp đã xuất hiện trong nhánh tiến hóa dẫn đến động vật có vú ít nhất từ 236 triệu năm trước.

Phát hiện này đặt ra thách thức đối với giả thuyết lâu nay rằng tất cả các loài khuyển xỉ không phải động vật có vú đều đẻ trứng và rằng sinh con trực tiếp chỉ xuất hiện một lần trong lịch sử tiến hóa của nhóm thú nhau thai và thú có túi. Các nhà nghiên cứu đề xuất hai khả năng: hoặc sinh con trực tiếp tiến hóa độc lập ở Chiniquodon theotonicus và sau đó một lần nữa ở nhóm thú hiện đại, hoặc sinh con trực tiếp xuất hiện sớm trong tổ tiên động vật có vú và thú đơn huyệt ngày nay là trường hợp tiến hóa ngược trở lại hình thức đẻ trứng.

Nhóm tác giả cho rằng Chiniquodon theotonicus có thể không phải trường hợp duy nhất, và sinh con trực tiếp có thể đã phổ biến hơn trong các loài khuyển xỉ cổ đại. Tuy nhiên, họ nhấn mạnh cần thêm bằng chứng để kiểm tra giả thuyết này. Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Frontiers in Mammal Science, góp phần mở rộng hiểu biết về sự chuyển đổi từ đẻ trứng sang sinh con trực tiếp trong lịch sử tiến hóa của động vật có vú.