LOẠT HÓA THẠCH MỚI Ở BRAZIL HÉ LỘ BỆNH DỊCH CHẾT CHÓC TỪNG GÂY TỔN THƯƠNG CHO QUẦN THỂ KHỦNG LONG

Dinoman tháng 8 30, 2025

Một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí The Anatomical Record đã phát hiện dấu hiệu của bệnh viêm tủy xương (osteomyelitis) trong hóa thạch của sáu cá thể khủng long cổ dài (sauropod) được khai quật tại thành phố Ibirá, bang São Paulo, Brazil. Những hóa thạch này có niên đại khoảng 80 triệu năm, thuộc kỷ Phấn trắng.

Các nhà nghiên cứu nhận thấy các tổn thương xương không có dấu hiệu phục hồi, cho thấy những cá thể này đã chết khi bệnh vẫn đang tiến triển. Viêm tủy xương là bệnh nhiễm trùng xương do vi khuẩn, virus, nấm hoặc động vật nguyên sinh gây ra. Đây là một trong số ít các bằng chứng về bệnh truyền nhiễm từng được ghi nhận ở khủng long cổ dài.

Quần thể khủng long cổ đại ở Brazil có lẽ đã chịu ảnh hưởng từ một dịch bệnh chết người. Tranh của Matheus Gadelha.

Theo nhà nghiên cứu Tito Aureliano từ Đại học Vùng Cariri (URCA), tác giả thứ nhất của nghiên cứu, các hóa thạch được tìm thấy tại cùng một địa điểm khai quật và có niên đại gần nhau, cho thấy khu vực này có thể đã tạo điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh lây lan trong quần thể khủng long thời đó.

Các tổn thương được phát hiện có kết cấu xốp, cho thấy sự phát triển mạch máu tại vùng bị ảnh hưởng. Điều này giúp phân biệt viêm tủy xương với các bệnh lý xương khác như ung thư xương (osteosarcoma) hay u xương (bone neoplasia). Một số tổn thương chỉ nằm trong tủy, số khác lan ra đến bề mặt xương.

Nhóm nghiên cứu đã sử dụng kính hiển vi điện tử quét (SEM) và kính hiển vi nổi để phân tích chi tiết các mẫu xương. Họ xác định ba dạng tổn thương chưa từng được mô tả trước đây: các khối u tròn nhỏ, các vết lồi hình elip giống dấu vân tay, và các vết lõm tròn lớn. Một số tổn thương có thể đã xuyên qua da và cơ, gây chảy máu hoặc mủ.

Mũi tên chỉ vào các tổn thương trên xương do bệnh gây ra (bone lesion, BL). HB là vùng xương khỏe mạnh còn MB là tủy xương.

Dù không thể xác định chính xác tất cả các loại xương được phân tích, nhóm nghiên cứu cho biết có một xương sườn và nhiều xương chi dưới từ cả loài khủng long nhỏ và lớn. Nguyên nhân gây bệnh vẫn chưa được xác định rõ, nhưng có thể liên quan đến ký sinh trùng máu, như từng được ghi nhận trong một nghiên cứu năm 2021 về loài Ibirania parva cũng tại địa điểm này.

Khu vực khai quật thuộc Thành hệ São José do Rio Preto, từng có khí hậu khô hạn với sông chảy chậm và nhiều vùng nước tù. Môi trường này có thể đã tạo điều kiện cho mầm bệnh phát triển và lây lan qua muỗi hoặc nguồn nước uống của các loài động vật như khủng long, rùa và tổ tiên của cá sấu hiện đại.

Cũng theo Aureliano, nghiên cứu này không chỉ cung cấp bằng chứng về bệnh lý xương ở khủng long mà còn có thể hỗ trợ các nghiên cứu cổ sinh vật học trong tương lai, nhờ việc phân biệt rõ các biểu hiện khác nhau của viêm tủy xương với các bệnh lý xương khác.