LIOPLEURODON NHỎ HƠN NHIỀU SO VỚI HUYỀN THOẠI TRUYỀN HÌNH, NHƯNG VẪN LÀ QUÁI VẬT BIỂN HÀNG ĐẦU KỶ JURA

Một nghiên cứu mới của Đại học Portsmouth (Anh) vừa công bố trên Journal of Vertebrate Paleontology đã đưa ra đánh giá chính xác nhất từ trước đến nay về kích thước thật của Liopleurodon ferox, loài bò sát biển nổi tiếng từng được mô tả là “khổng lồ” trong loạt phim Walking with Dinosaurs của BBC. Kết quả cho thấy sinh vật này nhỏ hơn nhiều so với hình ảnh đại chúng, nhưng vẫn giữ vị trí động vật săn mồi đỉnh cao trong hệ sinh thái biển Oxford Clay cách đây 165 triệu năm.

Phục dựng một loài thượng long thời tiền sử. Tranh của Megan Jacbos.

Các nhà khoa học đã rà soát lại toàn bộ mẫu vật Liopleurodon từng được ghi nhận, bao gồm một hộp sọ gần như hoàn chỉnh, hai bộ xương được bảo tồn xuất sắc và nhiều phần xương rải rác khác. Việc tổng hợp toàn diện này giúp giải quyết những tranh cãi kéo dài hàng thập niên về kích thước thật của loài thượng long (pliosaur) nổi tiếng. Theo nhóm nghiên cứu, Liopleurodon trưởng thành đạt chiều dài hơn 8 mét, thay vì 18-25 mét như các ước tính cũ dựa trên những mảnh hóa thạch rời rạc không thể xác định chính xác loài.

Dù kích thước được điều chỉnh nhỏ hơn, Liopleurodon vẫn sở hữu đặc điểm giải phẫu nổi bật: hộp sọ chiếm khoảng một phần tư chiều dài cơ thể. Tỷ lệ này lớn hơn nhiều so với các thượng long khác cùng thời, cho thấy nó có khả năng săn những con mồi lớn và mạnh, củng cố vị thế của một kẻ săn mồi hàng đầu trong đại dương Kỷ Jura.

Lịch sử nghiên cứu Liopleurodon bắt đầu từ thế kỷ 19, khi nhà cổ sinh vật học Henri Émile Sauvage mô tả loài dựa trên một chiếc răng lớn tìm thấy ở miền bắc nước Pháp. Đến cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX, ngành sản xuất gạch tại khu vực Peterborough (Anh) đã vô tình mở ra kho hóa thạch khổng lồ trong lớp Oxford Clay. Công nhân khai thác đất sét được yêu cầu thu gom hóa thạch để tránh làm hỏng gạch, từ đó tạo điều kiện cho nông dân Alfred Leeds xây dựng bộ sưu tập hóa thạch đồ sộ, bao gồm nhiều mẫu Liopleurodon hoàn chỉnh, góp phần quan trọng vào hiểu biết hiện nay.

Mặc dù vậy, Liopleurodon lại ít được chú ý trong giới khoa học suốt phần lớn thế kỷ XX. Chỉ đến khi BBC phát sóng Walking with Dinosaurs năm 1999, hình ảnh “quái vật biển 25 mét” mới khiến chi thượng long này trở nên nổi tiếng toàn cầu. Theo các nhà nghiên cứu từng cố vấn cho chương trình, kích thước đó dựa trên hiểu biết hạn chế thời điểm bấy giờ và một phần suy đoán khoa học. Nghiên cứu mới đã kiểm chứng lại bằng dữ liệu hóa thạch đầy đủ hơn, đưa ra kết luận khách quan hơn.

Ngoài việc xác định kích thước thật của Liopleurodon, mô hình cơ thể mới còn giúp làm sáng tỏ quá trình tiến hóa của sự khổng lồ ở thượng long. Khi áp dụng tỷ lệ mới cho các loài họ hàng, nhóm nghiên cứu nhận thấy một số thượng long thời kỳ sau có thể đạt chiều dài khoảng 12 mét, cho thấy hiện tượng “khổng lồ hóa” đã xuất hiện từ kỷ Jura giữa. Những loài này thống trị đại dương suốt khoảng 80 triệu năm trước khi bị thay thế bởi thương long vào cuối kỷ Phấn Trắng.

Nghiên cứu của Đại học Portsmouth đã thay thế nhiều thập niên suy đoán bằng một bức tranh khoa học rõ ràng và đáng tin cậy hơn về Liopleurodon ferox, một trong những biểu tượng nổi bật nhất của thế giới sinh vật biển thời tiền sử.