XÁC ĐỊNH LOÀI ÁP LONG CÓ MÀO MỚI TẠI TỈNH ALBERTA, CANADA

Các nhà cổ sinh vật học vừa công bố một loài áp long (khủng long mỏ vịt) có mào mới, được xác định từ hóa thạch tìm thấy ở miền Nam tỉnh Alberta, Canada. Loài mới mang tên Plesiolophus warnerensis, sống cách đây khoảng 77 triệu năm, trong giai đoạn Campanian của Kỷ Phấn Trắng. Phát hiện này được mô tả chi tiết trong nghiên cứu đăng trên Canadian Journal of Earth Sciences.

Phục dựng ngoại hình của Plesiolophus warnerensis. Tranh của Connor Ashbridge.

Theo nhóm nghiên cứu do nhà cổ sinh vật học Bradley McFeeters (Đại học Carleton) dẫn đầu, các loài áp long có mào thuộc Phân họ Lambeosaurinae từng phân bố rộng khắp Bắc bán cầu vào cuối Kỷ Phấn Trắng. Dựa trên bằng chứng hóa thạch, nhóm này có khả năng bắt nguồn từ châu Á, nơi các dạng nguyên thủy xuất hiện từ khoảng 86-84 triệu năm trước. Những dạng tiến hóa hơn đã có mặt tại Tây Bắc Mỹ (Laramidia) từ đầu đến giữa Campanian và đạt mức đa dạng cao nhất vào cuối giai đoạn này.

Mẫu vật của Plesiolophus warnerensis gồm phần mái hộp sọ và hộp não, được thợ săn hóa thạch Wendy Sloboda phát hiện gần hồ chứa Milk River Ridge, gần làng Warner. Hóa thạch nằm trong Thành hệ Oldman, một thành hệ vốn hiếm khi cung cấp các mẫu vật đủ rõ ràng để nhận diện tổ tiên của những loài áp long đa dạng xuất hiện muộn hơn trong khu vực. Đây cũng là mẫu vật trưởng thành đầu tiên của một thành viên Phân họ Lambeosaurinae được xác định từ tầng địa chất này.

Dù thuộc họ hàng của các loài có mào phát triển mạnh về sau, Plesiolophus warnerensis vẫn giữ lại nhiều đặc điểm nguyên thủy ở hộp sọ. Tuy nhiên, nó cũng sở hữu những đặc điểm then chốt cho thấy mối liên hệ với Tông Parasaurolophini, nhóm khủng long sau này tạo ra chi nổi tiếng Parasaurolophus với chiếc mào dài đặc trưng. Điều này khiến loài mới trở thành một mắt xích quan trọng trong việc hiểu quá trình tiến hóa của nhóm.

Sơ đồ mẫu vật (trắng) và hộp sọ phục dựng của Plesiolophus warnerensis. Tranh của olofmoleman / Deviant Art.

Để xác định vị trí của loài mới trên cây tiến hóa, các nhà khoa học đã so sánh mẫu vật với 87 loài khủng long khác thông qua phân tích phát sinh loài. Kết quả cho thấy Plesiolophus warnerensis là một trong những thành viên sớm nhất của nhánh Parasaurolophini tại Bắc Mỹ. Dù mang tổ hợp đặc điểm riêng biệt, loài này không thể loại trừ khả năng là tổ tiên tiềm năng của Parasaurolophus, vốn xuất hiện trong Thành hệ Dinosaur Park nằm phía trên. Cái tên Plesiolophus do đó có nghĩa là "gần mào", phần nào ngụ ý về mối quan hệ giữa loài khủng long mới và Parasaurolophus.

Nhóm nghiên cứu cho biết hình thái của Plesiolophus warnerensis phù hợp với dự đoán về một đại diện xuất hiện sớm hơn của Parasaurolophini. Sự tương đồng với các thành viên Lambeosaurini phản ánh việc loài này nằm gần thời điểm tách nhánh giữa hai nhóm. Đồng thời, những điểm giống với các cá thể non của Parasaurolophini muộn hơn có thể liên quan đến quá trình biến đổi phát triển dẫn tới sự hình thành các mào phức tạp đặc trưng của nhóm.

Việc phát hiện Plesiolophus warnerensis không chỉ bổ sung một mắt xích quan trọng vào lịch sử tiến hóa của nhóm áp long có mào, mà còn mở rộng hiểu biết về hệ sinh thái cổ đại tại Alberta trong Kỷ Phấn Trắng. Việc tìm thấy mẫu vật trưởng thành có giá trị chẩn đoán từ Thành hệ Oldman hứa hẹn thúc đẩy thêm các nghiên cứu về nguồn gốc và sự đa dạng của Phân họ Lambeosaurinae tại Bắc Mỹ.