LẦN ĐẦU TIÊN PHÁT HIỆN LOÀI MỚI THUỘC HỌ MAMENCHISAURIDAE TẠI ĐÔNG NAM Á

Các nhà cổ sinh vật học Thái Lan bao gồm Apirut Nilpanapan, Sita Manitkoon, Varavudh Suteethorn và Komsorn Lauprasert vừa cùng nhau công bố một loài khủng long chân thằn lằn mới, góp phần mở rộng hiểu biết về sự phân bố của Họ Mamenchisauridae, vốn được xem là gần như chỉ xuất hiện tại Trung Quốc trong Kỷ Jura. Loài mới được đặt tên Uragasaurus kalasinensis, dựa trên mẫu hóa thạch thu được từ Thành hệ Phu Kradung, một trong những khu vực giàu hóa thạch nhất của Đông Nam Á.

Phục dựng ngoại hình và môi trường sống của Uragasaurus kalasinensis. Nguồn: Apirut Nilpanapan, Sita Manitkoon, Varavudh Suteethorn và Komsorn Lauprasert.

Theo nhóm nghiên cứu, Uragasaurus kalasinensis sống vào giai đoạn Jura muộn, khoảng 150–145 triệu năm trước. Loài này thuộc Họ Mamenchisauridae, nhóm khủng long chân thằn lằn nổi tiếng với phần cổ dài bất thường. Trong dữ liệu hóa thạch, Họ Mamenchisauridae xuất hiện phổ biến tại Trung Quốc, đặc biệt ở Bồn địa Tứ Xuyên, nhưng bằng chứng về sự hiện diện của chúng ngoài lãnh thổ Trung Quốc vẫn còn rất hạn chế.

Mẫu vật dùng để mô tả loài mới là một đốt sống lưng phía trước được bảo tồn tốt, nằm ngay sau phần cổ của động vật. Hóa thạch này, mang số hiệu PRC 460, được khai quật tại Phu Noi thuộc Thành hệ Phu Kradung. Bên cạnh đó, các nhà khoa học cũng tìm thấy một số mảnh xương khủng long chân thằn lằn khác trong cùng khu vực, nhưng chưa thể xác định chúng có thuộc về cùng cá thể hay không.

Theo giải thích của nhóm nghiên cứu, tên chi Uragasaurus ghép từ tiếng Phạn "uraga" có nghĩa là "rắn" với "sauros" trong tiếng Hy Lạp, có nghĩa là thằn lằn, dựa trên hình dạng chiếc cổ dài như rắn của loài khủng long mới. Tên loài kalasinensis đề cập tới địa danh tỉnh Kalasin ở Thái Lan, nơi có địa điểm phát hiện hóa thạch.

Phân tích phát sinh loài cho thấy Uragasaurus kalasinensis nằm gần gốc của gia phả Họ Mamenchisauridae, tức thuộc nhóm các đại diện xuất hiện sớm của họ này. Điều này giúp làm rõ hơn sự đa dạng hình thái của Họ Mamenchisauridae trong giai đoạn đầu tiến hóa, đồng thời cung cấp dữ liệu bổ sung cho việc xác định vị trí phân loại của nhóm khủng long chân thằn lằn này trong đại gia đình Sauropoda.

Phát hiện mới cũng mở rộng phạm vi địa lý của Mamenchisauridae xuống khu vực Đông Nam Á lục địa. Sự hiện diện của Uragasaurus kalasinensis tại Thái Lan cho thấy các quần thể khủng long chân thằn lằn cổ dài có thể đã phân bố rộng hơn nhiều so với nhận định trước đây. Nhóm nghiên cứu cho rằng sự xuất hiện của các loài gần họ hàng tại Trung Quốc gợi ý khả năng tồn tại các kết nối động vật giữa các vùng đất Đông Á trong Kỷ Jura.

Tuy vậy, các nhà khoa học cũng nhấn mạnh rằng dữ liệu hóa thạch hiện tại vẫn còn hạn chế, khiến việc tái dựng chi tiết các tuyến phân bố hay đường di cư của khủng long chân thằn lằn trong giai đoạn chuyển tiếp Jura - Phấn Trắng gặp nhiều khó khăn. Những phát hiện tiếp theo từ Thành hệ Phu Kradung và các trầm tích Jura khác tại Đông Nam Á được kỳ vọng sẽ cung cấp thêm dữ liệu quan trọng cho việc giải mã lịch sử tiến hóa của Họ Mamenchisauridae.

Công trình mô tả Uragasaurus kalasinensis đã được công bố trên tập san Scientific Reports, đánh dấu loài đầu tiên thuộc Họ Mamenchisauridae được đặt tên chính thức tại Thái Lan và bổ sung một mắt xích quan trọng vào bức tranh cổ sinh vật học của khu vực.