CÁNH DỰC LONG ĐA DẠNG HƠN NHỮNG GÌ CHÚNG TA TỪNG BIẾT

Một nghiên cứu mới của Đại học Bristol cho thấy dực long – nhóm động vật có xương sống đầu tiên đạt được khả năng bay chủ động – có thể đã sở hữu nhiều dạng cánh khác nhau hơn rất nhiều so với các phục dựng khoa học hiện nay. Kết quả này đặt ra câu hỏi lớn về cách chúng ta hình dung dực long trong suốt nhiều thập kỷ qua, vốn dựa trên những mẫu hóa thạch không đầy đủ và các bản vẽ mang tính suy đoán.

Walters và cộng sự đã so sánh các dạng cánh dực long được xây dựng trong không gian hình thái lý thuyết với những bản phục dựng đã công bố, thông qua một loạt các phép kiểm tra về hình dạng và chức năng, nhằm đánh giá xem hiểu biết khoa học hiện nay về hình dạng cánh dực long có phản ánh đúng mức độ đa dạng của chúng hay không, và liệu những vấn đề trong việc mô tả dực long bắt nguồn từ phong cách hay từ nội dung của các phục dựng. Kết quả cho thấy các bản phục dựng hiện hành không cho ra hiệu suất như kỳ vọng, và do đó không thể hiện chính xác khả năng bay của dực long. Tranh của Mark Witton.

Dực long tồn tại từ khoảng 210 đến 66 triệu năm trước, trước khi bị xóa sổ cùng các loài khủng long phi điểu. Dù là nhóm động vật bay đạt kích thước lớn nhất từng tồn tại, hình dạng cánh của dực long vẫn là bí ẩn, chủ yếu vì màng cánh – cấu trúc mềm – hầu như không được bảo tồn trong hóa thạch. Điều này khiến các nhà khoa học phải dựa vào xương và một số mẫu hóa thạch hiếm hoi để phục dựng.

Trong nghiên cứu mới, nhóm tác giả do tiến sĩ Benton Walters dẫn đầu đã phân tích 79 bản phục dựng cánh thuộc 8 chi dực long, bao gồm cả những cái tên nổi tiếng như Pteranodon và Quetzalcoatlus. Họ sử dụng phương pháp “không gian hình thái lý thuyết” (theoretical morphospace) để lập bản đồ tất cả các dạng hình học cánh có thể tồn tại, rồi so sánh với các phục dựng hiện hành nhằm đánh giá mức độ đa dạng.

Kết quả cho thấy các bản phục dựng hiện nay tập trung quá sát nhau về hình dạng và hiệu suất khí động học, bất kể kích thước hay lối sống của loài được mô tả. Một loài dực long nhỏ chuyên săn côn trùng và một loài khổng lồ lướt trên đại dương – vốn phải có cánh rất khác nhau – lại bị vẽ gần như giống nhau. Điều này cho thấy các phục dựng hiện tại có thể chưa phản ánh đúng sự đa dạng thật sự của dực long.

Theo nhóm nghiên cứu, nguyên nhân chính nằm ở việc chưa có sự đồng thuận về vị trí màng cánh gắn vào cơ thể dực long. Trong các loài bay hiện đại như chim và dơi, mỗi kiểu sống đều gắn với một dạng cánh đặc trưng. Nhưng với dực long, sự thiếu hụt dữ liệu mô mềm khiến các nhà nghiên cứu và họa sĩ phục dựng phải dựa vào suy luận, dẫn đến sự đồng nhất không mong muốn.

Walters cho biết: “Đối với một nhóm động vật tồn tại hơn 100 triệu năm và có kích thước từ bằng lòng bàn tay đến bằng một chiếc máy bay nhỏ, chúng ta kỳ vọng thấy sự đa dạng lớn về hình dạng cánh. Nhưng các phục dựng hiện nay lại không thể hiện điều đó.” Nhóm nghiên cứu cho rằng kết quả này sẽ là mốc tham chiếu quan trọng cho các phục dựng dực long trong tương lai.

Công trình được công bố ngày 23 tháng Sáu năm 2026 trên tạp chí Paleobiology. Nghiên cứu không chỉ chỉ ra những hạn chế trong cách chúng ta hình dung dực long, mà còn mở đường cho việc xây dựng các mô hình bay chính xác hơn, giúp hiểu rõ hơn về cách những loài bò sát biết bay này thống trị bầu trời suốt hàng chục triệu năm.