"BẠCH TUỘC CỔ NHẤT" HÓA RA KHÔNG PHẢI BẠCH TUỘC

Một hóa thạch 300 triệu năm tuổi từng được xem là "bạch tuộc cổ nhất thế giới", thậm chí xuất hiện trong Sách Kỷ lục Guinness, vừa được xác định lại nhờ các kỹ thuật chụp quét hiện đại. Nghiên cứu mới cho thấy mẫu vật Pohlsepia mazonensis thực chất không phải là bạch tuộc, mà là một họ hàng với ốc anh vũ, nhóm động vật thân mềm nhiều xúc tu có vỏ ngoài vẫn còn tồn tại đến ngày nay.

Tranh phục dựng ngoại hình của Pohlsepia mazonensis. Nguồn: Tiến sĩ Thomas Clements, Đại học Reading.

Kết luận này được công bố trên tạp chí Proceedings of the Royal Society B, sau khi nhóm khoa học sử dụng công nghệ chụp synchrotron để quan sát các cấu trúc ẩn sâu bên trong khối đá chứa hóa thạch. Phương pháp này cho phép phát hiện những chi tiết không thể nhìn thấy bằng mắt thường, bao gồm cả các cấu trúc răng siêu nhỏ nằm trong bộ phận radula, đặc trưng của các loài thân mềm. Những bằng chứng này bác bỏ hoàn toàn giả thuyết rằng mẫu vật thuộc về một loài bạch tuộc cổ đại.

Theo nhóm nghiên cứu, hóa thạch được tìm thấy tại khu vực Mazon Creek ở bang Illinois (Mỹ). Khi được mô tả lần đầu vào năm 2000, mẫu vật được cho là có tám xúc tu và một số đặc điểm giống bạch tuộc, khiến nhiều nhà khoa học tin rằng lịch sử tiến hóa của bạch tuộc có thể đã bắt đầu sớm hơn 150 triệu năm so với hiểu biết trước đây. Tuy nhiên, các nghi vấn về việc nhận dạng sai đã tồn tại suốt nhiều năm mà không có cách kiểm chứng rõ ràng.

Nhờ công nghệ synchrotron, các nhà khoa học đã phát hiện một dải radula với ít nhất 11 răng nhỏ trên mỗi hàng. Con số này không phù hợp với bạch tuộc, vốn chỉ có bảy hoặc chín răng, nhưng lại gần với các loài nautiloid, nhóm sinh vật bao gồm ốc anh vũ ngày nay và các họ hàng của chúng. Hình dạng và số lượng răng trùng khớp với loài nautiloid hóa thạch Paleocadmus pohli, vốn cũng được tìm thấy tại cùng địa điểm.

Sơ đồ giải phẫu học của Pohlsepia mazonensis, được xây dựng dựa trên công nghệ hình ảnh tiên tiến.

Phân tích cho thấy sinh vật này đã bị phân hủy một phần trước khi bị chôn vùi và hóa thạch, khiến hình dạng của nó trở nên giống bạch tuộc hơn thực tế. Việc phân hủy này được cho là nguyên nhân dẫn đến sự nhầm lẫn kéo dài hàng thập niên. Phát hiện mới đồng thời cung cấp bằng chứng về mô mềm của nautiloid cổ xưa nhất từng được ghi nhận trong hồ sơ hóa thạch, vượt kỷ lục trước đó khoảng 220 triệu năm.

Kết quả nghiên cứu cũng điều chỉnh lại mốc thời gian tiến hóa của bạch tuộc. Thay vì xuất hiện từ Đại Cổ sinh như từng suy đoán, bạch tuộc nhiều khả năng chỉ xuất hiện vào Kỷ Jura. Điều này đồng nghĩa với việc sự tách nhánh giữa bạch tuộc và các họ hàng mười xúc tu như mực nang và mực ống xảy ra muộn hơn nhiều so với các giả thuyết trước đây.

Tiến sĩ Thomas Clements, tác giả chính của nghiên cứu, cho biết phát hiện này cho thấy việc tái phân tích các hóa thạch gây tranh cãi bằng công nghệ hiện đại có thể mang lại những thay đổi lớn trong hiểu biết về lịch sử tiến hóa. Ông nhấn mạnh rằng chỉ một hàng răng nhỏ bé, bị che giấu suốt 300 triệu năm, đã đủ để viết lại một phần quan trọng của câu chuyện tiến hóa của bạch tuộc.