PHÁT HIỆN VỎ TRỨNG KHỦNG LONG HỘ PHÁP Ở NƠI KHÔNG AI NGỜ TỚI

Bằng chứng cho thấy các loài khủng long hộ pháp (Titanosauria), nhóm khủng long chân thằn lằn khổng lồ cuối Kỷ Phấn Trắng, đã sinh sản ở những vùng vĩ độ cao hơn nhiều so với suy nghĩ trước đây vừa được công bố. Các mảnh vỏ trứng được tìm thấy tại Patagonia, miền Nam Argentina, cho thấy những con khủng long khổng lồ này từng làm tổ ở khu vực có vĩ độ khoảng 55-60 độ Nam, nơi có khí hậu mát lạnh và mùa đông kéo dài.

Phát hiện mới cho thấy các loài khủng long hộ pháp có khả năng cư trú và sinh sản ở những vĩ độ mát mẻ hơn về phía Nam. Ảnh: Prehistoric Planet.

Nghiên cứu do Kohei Tanaka (Đại học Tsukuba) dẫn đầu, dựa trên 255 mảnh vỏ trứng thu thập trong các năm 2020 và 2024 tại Thành hệ Chorrillo, gần thị trấn El Calafate. Các hóa thạch nằm trong lớp đá bùn và đá bột, gợi ý môi trường đầm lầy hoặc đất ngập nước. Dữ liệu khí hậu cổ đại cho thấy nhiệt độ trung bình năm tại đây vào cuối Kỷ Phấn Trắng chỉ khoảng 13,4 độ C, thấp hơn nhiều so với các vùng làm tổ của khủng long hộ pháp đã biết trước đó.

Những mảnh vỏ trứng thuộc loại Fusioolithus, thường liên hệ với khủng long hộ pháp. Dù không tìm thấy phôi thai, xương và răng khủng long hộ pháp đã được ghi nhận trong cùng thành hệ, củng cố khả năng rằng chính nhóm khủng long chân thằn lằn này là chủ nhân của các tổ trứng. Khủng long hộ pháp là những loài khổng lồ, vì vậy chúng không thể ấp trứng bằng cách nằm lên tổ như chim hiện đại; trọng lượng của chúng sẽ làm vỡ toàn bộ trứng.

Để hiểu cách khủng long hộ pháp ấp trứng, nhóm nghiên cứu đã phân tích cấu trúc vỏ bằng kính hiển vi điện tử và chụp micro-CT. Vỏ trứng có độ dày trung bình khoảng 1,17mm, gồm một lớp cấu trúc dạng quạt và hệ thống lỗ rỗng hình ống với mật độ trung bình 3,17 lỗ/mm². Mức độ rỗng này tương đồng với các loài động vật chôn trứng dưới lớp vật liệu phủ, cho thấy khủng long hộ pháp có thể đã chôn trứng trong tổ thay vì để lộ trên mặt đất.

Do chưa tìm thấy trứng nguyên vẹn, kích thước thật của trứng vẫn chưa xác định. Dựa trên các mẫu Fusioolithus khác, nhóm nghiên cứu ước tính đường kính trứng có thể từ 110 đến 230mm, với khối lượng từ 0,7 đến 6,6kg. Dù kích thước chưa chắc chắn, mức độ rỗng của vỏ trứng vẫn nhất quán trong toàn bộ phạm vi ước tính, củng cố kết luận rằng trứng được ấp trong tổ phủ kín.

Một tổ trứng bị chôn lấp vẫn cần nguồn nhiệt để phôi phát triển. Tại Chorrillo, nhóm nghiên cứu cho rằng nhiệt từ vật liệu thực vật phân hủy là nguồn khả dĩ nhất. Ánh sáng mặt trời không ổn định ở vĩ độ cao, và không có bằng chứng về nhiệt địa nhiệt trong khu vực. Dù không tìm thấy trực tiếp vật liệu thực vật phân hủy quanh trứng, đây vẫn là cơ chế hợp lý dựa trên so sánh với các loài động vật hiện đại như cá sấu và một số loài chim.

Phát hiện tại Patagonia mở rộng đáng kể phạm vi sinh sản đã biết của khủng long hộ pháp. Trước đây, các tổ trứng của nhóm này chủ yếu được tìm thấy ở vĩ độ thấp và trung bình. Với dữ liệu mới, Chorrillo trở thành địa điểm có vĩ độ cao nhất ở Nam bán cầu từng ghi nhận vỏ trứng khủng long. Điều này cho thấy khủng long hộ pháp có khả năng sinh sản trong môi trường mát lạnh, không chỉ giới hạn ở vùng khí hậu ấm áp.

Dù nghiên cứu mang lại nhiều thông tin mới, vẫn còn nhiều bí ẩn chưa được giải đáp: chưa có trứng nguyên vẹn, chưa có phôi, chưa xác định được số lượng trứng trong một ổ, và chưa rõ hình dạng tổ. Tuy vậy, các mảnh vỏ trứng đã cung cấp góc nhìn quan trọng về hành vi sinh sản của khủng long hộ pháp, điều mà xương hóa thạch không thể cho biết.