PHÁT HIỆN LOÀI THƯƠNG LONG MỚI TẠI ỐC ĐẢO DAKHLA, AI CẬP

Một nhóm cổ sinh vật học quốc tế vừa công bố mô tả về Halisaurus auriculatus, một loài thương long chưa từng được biết đến trước đây, dựa trên hóa thạch khai quật tại ốc đảo Dakhla thuộc sa mạc phía Tây Ai Cập. Thương long là nhóm bò sát biển khổng lồ từng thống trị các đại dương trong Kỷ Phấn Trắng, cùng thời với khủng long trên đất liền. Phát hiện này góp phần mở rộng hiểu biết về sự đa dạng của Phân họ Halisaurinae, một phân họ vốn được xem là hiếm và ít được nghiên cứu.

Halisaurus arambourgi, một loài trong chi Halisaurus. Tranh của DiBgd.

Theo nhóm tác giả, Halisaurus auriculatus sống cách đây khoảng 70 triệu năm, trong giai đoạn Maastricht sớm, thời kỳ cuối cùng của Kỷ Phấn Trắng. Loài này thuộc Phân họ Halisaurinae, nhóm thương long có kích thước nhỏ đến trung bình, đặc trưng bởi cấu trúc hàm và răng mang nhiều đặc điểm nguyên thủy. Hiện nay, Phân họ Halisaurinae gồm 11 loài thuộc các chi Eonatator, Halisaurus, Phosphorosaurus và Pluridens, với phạm vi phân bố rộng khắp các đại dương cổ đại ở châu Mỹ, châu Phi, châu Á và châu Âu.

Mẫu vật Halisaurus auriculatus được tìm thấy năm 2024 trong lớp đá phiến Dakhla, gần làng Teneida. Hóa thạch bao gồm một phần hộp sọ, xương hàm, nhiều đốt sống và xương chi, tất cả đều được bảo tồn trong trạng thái ba chiều. Bên cạnh đó, các nhà khoa học còn ghi nhận sự xuất hiện của xương cá, mảnh mai rùa và đốt sống xà cảnh long trong cùng lớp đá, cho thấy khu vực này từng là một hệ sinh thái biển phong phú.

Điểm nổi bật của Halisaurus auriculatus là hàm dài và mảnh, với hơn 20 răng mỗi bên, cùng cấu trúc tai được mô tả là “biến đổi mạnh” so với các loài cùng họ. Những đặc điểm này cho thấy loài thương long mới có kiểu cắn nhanh nhưng lực cắn không mạnh, phù hợp với việc săn các loài mồi nhỏ như cá hoặc mực. Cấu trúc tai đặc biệt có thể giúp nó nghe tốt hơn dưới nước, hỗ trợ săn mồi trong điều kiện ánh sáng yếu, chẳng hạn vào ban đêm hoặc ở vùng nước sâu.

Đáng chú ý, Halisaurus auriculatus được tìm thấy trong cùng tầng địa chất với Halisaurus hebae, một loài thương long khác cùng chi được mô tả năm 2023 bởi chính nhóm nghiên cứu này. Hai loài có sự khác biệt rõ rệt về giải phẫu hộp sọ và hàm, khiến các nhà khoa học cho rằng chúng đã phân chia nguồn thức ăn thay vì cạnh tranh trực tiếp, một hiện tượng gọi là phân chia ngách sinh thái (niche partitioning).

Theo nhóm tác giả, Phân họ Halisaurinae là thành phần quan trọng của hệ sinh thái biển Tethys và Đại Tây Dương trong giai đoạn Maastricht. Việc phát hiện thêm một loài mới tại Ai Cập không chỉ bổ sung vào danh sách thương long của khu vực, mà còn giúp làm sáng tỏ cách các loài bò sát biển này thích nghi và đa dạng hóa trong những năm cuối cùng trước khi sự kiện tuyệt chủng Kỷ Phấn Trắng diễn ra.

Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Acta Palaeontologica Polonica, đánh dấu bước tiến mới trong việc hiểu rõ hơn về tiến hóa và sinh thái của các loài thương long cỡ nhỏ, nhóm động vật từng đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái biển cuối Kỷ Phấn Trắng.