PHÁT HIỆN LĂNG QUĂNG CỔ NHẤT TỪNG ĐƯỢC BIẾT ĐẾN TRONG HỔ PHÁCH MYANMAR

Một hóa thạch lăng quăng (ấu trùng muỗi) 99 triệu năm tuổi được tìm thấy trong hổ phách Myanmar đã cung cấp bằng chứng quan trọng về nguồn gốc và tiến hóa của Họ Culicidae (Họ Muỗi). Đây là lần đầu tiên giới khoa học ghi nhận một ấu trùng muỗi được bảo tồn trong hổ phách từ Đại Trung sinh.

Các nhà nghiên cứu quốc tế vừa công bố phát hiện một loài muỗi mới, được đặt tên là Cretosabethes primaevus. Hóa thạch này được tìm thấy trong hổ phách ở vùng Kachin, thung lũng Hukawng, bang Kachin, Myanmar. Mẫu vật có niên đại khoảng 98,79 triệu năm, tức cuối Kỷ Phấn Trắng. Đây là bằng chứng đầu tiên về ấu trùng muỗi trong hổ phách, đồng thời cũng là cá thể muỗi non cổ nhất từng được biết đến.

Cận cảnh hóa thạch lăng quăng muỗi cổ đại Cretosabethes primaevus.

Theo nhóm tác giả, phát hiện này củng cố giả thuyết rằng muỗi đã xuất hiện từ Kỷ Jura, khoảng 201-145 triệu năm trước. Hình thái của ấu trùng Cretosabethes primaevus cho thấy cấu trúc cơ thể muỗi đã duy trì sự ổn định trong gần 100 triệu năm. Điều này đặt ra câu hỏi về những giả định trước đây liên quan đến sự tiến hóa sớm của nhóm côn trùng này.

Muỗi hiện nay là một trong những nhóm côn trùng lớn với hơn 3.727 loài đang tồn tại, đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái, lịch sử loài người và y học. Cho đến nay, giới khoa học mới ghi nhận 31 loài muỗi hóa thạch. Các hóa thạch muỗi cổ thường được tìm thấy ở dạng trưởng thành, do đó phát hiện dưới dạng lăng quăng này cực kỳ đặc biệt.

Tiến sĩ André Amaral từ Đại học Ludwig-Maximilians-Universität München cho biết: “Các hóa thạch muỗi cổ nhất trước đây đều là cá thể trưởng thành, cũng được tìm thấy trong hổ phách khoảng 99 triệu năm tuổi. Do hình thái khác biệt rõ rệt với muỗi hiện đại, chúng được xếp vào nhóm Burmaculicinae, một nhánh đã tuyệt chủng trong Họ Muỗi. Ngược lại, Cretosabethes primaevus lại có hình thái gần giống với muỗi hiện đại”.

Các nhà nghiên cứu xác định loài mới này thuộc nhóm Sabethini, bao gồm nhiều loài muỗi hiện nay. Giống như các loài Sabethini ngày nay, ấu trùng Cretosabethes primaevus có khả năng sinh sống trong những vũng nước nhỏ. Sự tương đồng này cho thấy tập tính sinh thái của muỗi đã được duy trì ổn định qua hàng chục triệu năm.

Điểm đặc biệt của hóa thạch này là hình thái ấu trùng rất giống với muỗi hiện đại, trái ngược với các hóa thạch muỗi cùng thời vốn có những đặc điểm hình thái bất thường, không còn tồn tại ở các loài ngày nay. Điều này khiến phát hiện trở nên độc đáo và có giá trị lớn trong nghiên cứu tiến hóa.

Công trình nghiên cứu chi tiết về Cretosabethes primaevus đã được công bố trong tạp chí khoa học Gondwana Research tháng Mười năm 2025. Các tác giả khẳng định phát hiện này mang lại những hiểu biết mới về lịch sử tiến hóa của muỗi, đồng thời mở rộng nhận thức về sự đa dạng sinh thái của côn trùng trong Kỷ Phấn Trắng.

Nguồn: Sergio Prostak, “99-Million-Year-Old Amber Preserves Earliest-Known Mosquito Larva” / Sci.News.