PHÁT HIỆN HÓA THẠCH LỖ HUYỆT CỔ NHẤT TỪNG BIẾT, NIÊN ĐẠI LÊN ĐẾN 295 TRIỆU NĂM

Các nhà cổ sinh vật học vừa công bố phát hiện về dấu vết hóa thạch của một loài bò sát nhỏ sống cách đây khoảng 295 triệu năm tại vùng lưu vực rừng Thuringian, Đức. Mẫu vật này không chỉ lưu giữ ấn bản da hoàn chỉnh nhất từ giai đoạn Permi sớm mà còn chứa đựng cấu trúc hiếm thấy: một lỗ huyệt (cloaca) hóa thạch, cơ quan đa năng dùng cho việc bài tiết và sinh sản ở nhiều loài động vật hiện đại.

Toàn bộ dấu vết nằm nghỉ của loài bò sát cổ đại. Ảnh: Lorenzo Marchetti/Natural History Museum, Berlin.

Mẫu hóa thạch này thuộc về một danh pháp dấu vết mới được mô tả là Cabarzichnus pulchrus, thuộc nhóm bò sát Bolosauria sơ khai. Theo phân tích, dấu vết này được hình thành khi con vật (dài khoảng 9 cm) nằm nghỉ trên lớp bùn mềm. Lorenzo Marchetti, nhà cổ sinh vật học tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Berlin, cho biết các cấu trúc mô mềm như vậy cực kỳ hiếm trong hồ sơ hóa thạch, và chúng càng trở nên đặc biệt hơn khi có niên đại sâu trong lịch sử Trái Đất.

Điểm nhấn quan trọng nhất của phát hiện nằm ở phần gốc đuôi, nơi các lớp vảy biến đổi bao quanh một khe hở dạng lỗ thông. Các nhà khoa học xác định đây chính là lỗ huyệt, cấu trúc giúp động vật thực hiện đồng thời các chức năng đi vệ sinh, giao phối và đẻ trứng. Phát hiện này đã phá vỡ kỷ lục trước đó về hóa thạch lỗ huyệt của một con khủng long Psittacosaurus (khoảng 120 triệu năm tuổi), đẩy mốc thời gian ghi nhận cơ quan này trong dữ liệu hóa thạch lùi xa thêm hơn 170 triệu năm.

Việc phân tích cấu trúc vảy xung quanh lỗ huyệt của C. pulchrus cho thấy những chi tiết tiến hóa thú vị. Hình dạng và định hướng của lỗ huyệt này khác biệt so với khủng long hay cá sấu hiện đại. Thay vào đó, nó có nhiều đặc điểm tương đồng với cấu tạo của các loài rùa, thằn lằn và rắn ngày nay, cung cấp bằng chứng trực tiếp về nguồn gốc của các cấu trúc giải phẫu này ở động vật có màng ối sơ khai.

Vị trí dấu vết lỗ huyệt. Ảnh: Lorenzo Marchetti/Natural History Museum, Berlin

Bên cạnh lỗ huyệt, mẫu vật còn lưu giữ những hàng vảy biểu bì đa giác trải dài khắp thân, chi, đầu và đuôi. Các nhà nghiên cứu xác nhận đây là lớp vảy làm từ keratin, tương tự như bò sát hiện đại, thay vì lớp giáp xương (dermal armor) thường thấy ở các loài tổ tiên cổ xưa hơn. Điều này minh chứng rằng các đặc tính da hiện đại của bò sát đã bắt đầu hình thành và phân hóa mạnh mẽ từ đầu Kỷ Permi.

Dấu vết hóa thạch này được tìm thấy trong Thành hệ Goldlauter, một khu vực trầm tích quan trọng tại Đức. Độ sắc nét của dấu vết cho phép các chuyên gia quan sát được cả những chi tiết nhỏ nhất của lớp bảo vệ cơ thể, giúp tái hiện chính xác hơn hình dáng bên ngoài của những sinh vật sống trong giai đoạn bò sát bắt đầu đa dạng hóa nhanh chóng trên đất liền.

Tiến sĩ Marchetti nhấn mạnh rằng các hóa thạch dấu vết không chỉ đơn thuần là những bước chân. Chúng đóng vai trò then chốt trong việc bảo tồn các chi tiết giải phẫu mà các bộ xương thông thường không thể lưu giữ được. Nhờ đó, giới khoa học có thêm cơ sở dữ liệu để hiểu rõ hơn về quá trình tiến hóa của các loài động vật có xương sống trên cạn đầu tiên.

Nghiên cứu chi tiết về mẫu hóa thạch Cabarzichnus pulchrus đã được công bố chính thức trên tạp chí khoa học uy tín Current Biology, mở ra một góc nhìn mới về sự phát triển của cấu trúc da và hệ thống bài tiết trong lịch sử tiến hóa của giới động vật.