CHÚNG TA BIẾT KHỦNG LONG PHI ĐIỂU CÓ LÔNG VŨ ĐƯỢC BAO LÂU RỒI?

Dạo này không biết vì lý do gì mà Dinoman thấy có khá nhiều page lên bài về việc phát hiện lông vũ cũng như mô mềm ở khủng long, qua đó khiến cho hiểu biết của nhân loại về ngoại hình của khủng long thay đổi. Đúng là có thể với nhiều người thì kiến thức này rất mới, nhưng về mặt khoa học, chúng ta thực chất đã biết đến sự tồn tại của lông vũ trên cơ thể khủng long được gần đúng 30 năm rồi.

Minh họa và phục dựng của Studio 252MYA.

Thật vậy, vào ngày 19 tháng Mười năm 1996, trên tập san khoa học Chinese Geology, các nhà cổ sinh vật học Trung Quốc đã công bố loài khủng long mới Sinosauropteryx prima và điều đặc biệt là trên nhiều hóa thạch của loài khủng long này, họ nhận thấy cơ thể của chúng được bao phủ một lớp lông đơn giản có cấu tạo giống lông vũ. Những hóa thạch này thậm chí còn bảo tồn dấu vết của màu sắc đậm nhạt. S. prima cũng chính là loài khủng long phi điểu đầu tiên (gồm các thành viên của Dinosauria nằm ngoài nhánh Avialae) được ghi nhận có bằng chứng về lông vũ.

Kể từ đó thì các khám phá về lông vũ trên cơ thể khủng long liên tục xuất hiện, không chỉ có bằng chứng trực tiếp mà còn có các bằng chứng gián tiếp, chẳng hạn như mấu lông vũ trên xương chi trước của một số khủng long trong họ Dromaeosauridae như Velociraptor... Loài khủng long phi điểu lớn nhất có bằng chứng về lông vũ là Yutyrannus huali (2012). Hơn thế nữa, ngoài các khủng long chân thú phi điểu có quan hệ gần gũi với chim ra, người ta còn phát hiện bằng chứng về các cấu trúc bao phủ cơ thể tương tự ở các nhánh ít có quan hệ gần gũi với chim hơn, chẳng hạn như khủng long hông chim (phát hiện đầu tiên thuộc dạng này là Kulindadromeus ở Nga năm 2014, hay gần đây hơn là Haolong dongi, với lớp lông nhọn bao phủ cơ thể). Xa hơn nữa thì dực long (Pterosauria, không phải khủng long nhưng có quan hệ họ hàng với khủng long khi cùng thuộc một nhánh thằn lằn chúa là Avematatarsalia) cũng có lớp lông bao phủ cơ thể, khá gần với lông vũ. 

Nhìn tổng thể, những phát hiện này cho thấy lông vũ và các dạng cấu trúc bao phủ cơ thể tương tự không phải là đặc quyền của riêng chim hay các nhóm khủng long "gần chim", mà có thể đã xuất hiện rất sớm trong lịch sử tiến hóa của các tổ tiên chung giữa dực long và khủng long. Điều đó đồng nghĩa với việc hình dung truyền thống về khủng long như những sinh vật da vảy trơn láng, đơn sắc và nhàm chán đã không còn phù hợp với bằng chứng khoa học hiện đại. Thay vào đó, nhiều loài khủng long có thể sở hữu lớp lông mịn, lông sợi hoặc các dạng cấu trúc trung gian, thậm chí có màu sắc và hoa văn đa dạng hơn chúng ta từng nghĩ (nhờ các bằng chứng gọi là melanosome hóa thạch).

Nói thêm là khi không có bằng chứng trực tiếp hay gián tiếp, các nhà khoa học cũng không thể đoán chắc loài nào có lông vũ hay không. Các bằng chứng hiện nay chỉ nói lên rằng lông vũ đã có nguồn gốc từ tổ tiên chung của dực long và khủng long (Avemetatarsalia, trong khi nhánh còn lại của thằn lằn chúa là Pseudosuchia không có bằng chứng về lông bao phủ cơ thể). Từ đó, trong quá trình tiến hóa, tùy vào điều kiện môi trường, sinh thái... các loài sẽ có sự thay đổi cho phù hợp, ví dụ như loài có kích thước lớn, sống ở nơi nóng bức... sẽ có ít lông hoặc thậm chí loại bỏ lông hoàn toàn. Những loài nhỏ, có nhu cầu ngụy trang hay phô trương... sẽ giữ lại lông. Khi khả năng bay xuất hiện thì lông vũ mới bắt đầu phát triển theo hướng phục vụ cho việc bay. Chính vì thế khi phục dựng, các họa sĩ cổ sinh và nhà cổ sinh vật học sẽ căn cứ vào các điều kiện liên quan để quyết định về lông vũ trên cơ thể bản phục dựng đó (có hay không có, dày hay thưa), nên giữa các bản phục dựng có thể có sự không thống nhất.

Sự thay đổi trong hiểu biết này không chỉ làm phong phú thêm hình ảnh về thế giới cổ sinh, mà còn giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về sinh lý học, hành vi và sinh thái của khủng long. Lông vũ và các cấu trúc tương tự có thể đóng vai trò quan trọng trong giữ nhiệt, giao tiếp, ngụy trang hoặc phô trương giới tính. Nhờ đó, mỗi hóa thạch mới được phát hiện không chỉ bổ sung dữ liệu, mà còn góp phần tái dựng một cách sống động hơn bức tranh về sự đa dạng và phức tạp của các loài khủng long trong quá khứ.