HÓA THẠCH 90 TRIỆU NĂM TUỔI HÉ LỘ CHƯƠNG CÒN THIẾU TRONG LỊCH SỬ TIẾN HÓA CỦA NHÓM ALVAREZSAUROIDEA

Một bộ xương gần như hoàn chỉnh của loài khủng long Alnashetri cerropoliciensis vừa được mô tả từ vùng Patagonia, Argentina, đang giúp các nhà cổ sinh vật học làm sáng tỏ nguồn gốc và quá trình lan rộng của nhóm Alvarezsauroidea, một nhánh khủng long chân thú nhỏ bé, kỳ lạ và lâu nay vẫn gây nhiều tranh luận . Phát hiện này, kết hợp với hai mẫu vật khác từ Bắc bán cầu, cho thấy lịch sử tiến hóa của nhóm này phức tạp hơn nhiều so với những giả định trước đây.

Phục dựng ngoại hình Alnashetri cerropoliciensis của Gabriel Diaz Yanten.

Alnashetri cerropoliciensis sống vào Thế Phấn Trắng muộn, khoảng 90 triệu năm trước, trong giai đoạn Cenomanian. Loài này được mô tả lần đầu năm 2012 dựa trên các mảnh xương rời rạc, nhưng mẫu vật mới từ khu vực La Buitrera ở tỉnh Río Negro đã cung cấp bộ xương đầy đủ nhất từng được biết đến. Phân tích vi mô xương cho thấy cá thể này là một con trưởng thành ít nhất bốn năm tuổi, với khối lượng chưa đến 0,9 kg, thuộc nhóm khủng long nhỏ nhất từng được ghi nhận tại Nam Mỹ.

Alvarezsauroidea là nhóm khủng long chân thú có ngoại hình giống chim, nổi tiếng với cánh tay cực kỳ ngắn và thường chỉ có một móng vuốt lớn duy nhất ở ngón cái. Các loài sống muộn hơn trong nhóm này có răng nhỏ, chi trước chuyên hóa để đào bới và được cho là thích nghi với chế độ ăn kiến hoặc mối (mặc dù mô tả gần đây về một thành viên mới trong nhóm này là Manipulonyx reshetovi cho thấy chúng có thể là những kẻ chuyên ăn trứng của khủng long khác). Tuy nhiên, Alnashetri cerropoliciensis lại sở hữu cánh tay dài và răng lớn hơn, cho thấy những đặc điểm chuyên hóa này chỉ xuất hiện về sau trong quá trình tiến hóa.

Theo nhóm nghiên cứu, điều này chứng minh rằng sự thu nhỏ kích thước cơ thể, một đặc điểm nổi bật của các thành viên nhóm Alvarezsauroidea, đã diễn ra trước khi các đặc điểm giải phẫu phục vụ lối sống ăn kiến hình thành. Đây là bằng chứng quan trọng giúp tái dựng lại trình tự tiến hóa của nhóm khủng long kỳ lạ này, vốn từng được xem là khó hiểu do hồ sơ hóa thạch rời rạc.

Mẫu vật Alnashetri cerropoliciensis mới cho thấy loài khủng long này có cánh tay dài và răng lớn hơn so với các thành viên khác của nhóm Alvarezsauroidea.

Ngoài mẫu vật từ Argentina, các nhà khoa học còn xác định lại hai hóa thạch cũng thuộc nhóm Alvarezsauroidea trong các bộ sưu tập bảo tàng ở Bắc Mỹ và châu Âu. Những mẫu vật này cho thấy nhóm Alvarezsauroidea đã xuất hiện sớm hơn nhiều so với dự đoán, vào thời điểm các lục địa vẫn còn kết nối trong siêu lục địa Pangea.

Phân tích địa sinh học của nhóm tác giả chỉ ra rằng Nhóm Alvarezsauroidea có nguồn gốc Pangea, và sự phân bố của chúng chủ yếu bị chi phối bởi quá trình chia tách các mảng lục địa, chứ không phải do di cư xuyên đại dương. Điều này giúp giải thích vì sao hóa thạch của nhóm này xuất hiện rải rác ở cả Nam Mỹ, Bắc Mỹ, châu Âu và châu Á.

Công trình nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature đã bổ sung một mảnh ghép quan trọng vào lịch sử tiến hóa của nhóm Alvarezsauroidea, đồng thời nhấn mạnh vai trò của các hóa thạch nhỏ, hiếm gặp trong việc làm sáng tỏ những nhánh tiến hóa ít được biết đến của khủng long. Phát hiện này cũng mở ra hướng nghiên cứu mới về sự đa dạng và phân bố của các loài khủng long nhỏ trong Kỷ Phấn Trắng.