NGƯỜI THÁI ĐẶT TÊN CHO 14 LOÀI KHỦNG LONG PHÁT HIỆN Ở NƯỚC HỌ NHƯ THẾ NÀO?

Cùng xem cách người Thái Lan và các nhà khoa học đặt tên cho những loài khủng long được phát hiện trên đất nước mình.

Phục dựng Nagatitan chaiyaphumensis và hệ sinh thái của nó. Tranh của DinoThaiThai Team.

Như các bạn đã biết, Thái Lan vừa công bố loài khủng long thứ 14 được tìm thấy trên lãnh thổ nước họ, Nagatitan chaiyaphumensis. Phát hiện này cho thấy tiềm năng cổ sinh vật học to lớn của đất nước Thái Lan nói riêng và khu vực Đông Nam Á nói chung. Sự hiện diện khá dày đặc của các hóa thạch khủng long trong khu vực Đông Nam Á cho thấy nơi đây từng là môi trường sinh sống lý tưởng của nhóm động vật này, và hy vọng rằng trong tương lai sẽ có nhiều phát hiện như thế nữa, không chỉ ở Thái Lan mà còn ở các nước khác, trong đó có Việt Nam chúng ta.

Trong lúc chờ đợi, Dinoman mời các bạn nghiên cứu công thức đặt tên khủng long của 13 chi chỉ có ở nước bạn (chi còn lại là Psittacosaurus, có phạm vi phân bố trải dài từ Đông Nam Á ở phía Nam đến tận Mông Cổ ở phía Bắc chứ không riêng Thái Lan), sau này có gì Việt Nam mà phát hiện hóa thạch khủng long phi điểu thì cũng đỡ bỡ ngỡ... 13 cái tên này gồm:

1. Isanosaurus: địa danh + saurus.
2. Kinnareemimus: sinh vật thần thoại + mimus
3. Minimocursor: đặc điểm cơ thể + khả năng di chuyển (minimo = nhỏ nhất, cursor = người chạy nhanh).
4. Nagatitan: sinh vật thần thoại + titan.
5. Phuwiangosaurus: địa danh + saurus.
6. Phuwiangvenator: địa danh + venator (thợ săn).
7. Ratchasimasaurus: địa danh + saurus.
8. Siamosaurus: tên cũ của Thái Lan (Siam) + saurus.
9. Siamodon: tên cũ của Thái Lan (Siam) + don (răng).
10. Siamotyrannus: tên cũ của Thái Lan (Siam) + tyrannus (bạo chúa).
11. Siamraptor: tên cũ của Thái Lan (Siam) + raptor (kẻ trộm).
12. Sirindhorna: theo tên Công chúa Sirindhorn, người có nhiều đóng góp và hỗ trợ cho khoa học Thái Lan nói chung và cổ sinh vật học Thái Lan nói riêng.
13. Vayuraptor: tên thần Ấn Độ giáo Vayu đại diện cho gió + raptor (kẻ trộm).

Dễ thấy rằng công thức phổ biến nhất là địa danh nơi phát hiện hóa thạch cộng với một hậu tố thường dùng trong việc đặt danh pháp khủng long (và saurus là hậu tố thuờng gặp nhất). Thế nên nhiều khả năng địa phương nào phát hiện hóa thạch chi/loài khủng long đầu tiên ở Việt Nam sẽ được ưu tiên xuất hiện trong danh pháp mới.

Dạng công thức phổ biến thứ hai là tên nước cũ cộng với hậu tố. Trong trường hợp của Thái Lan là Siam (Xiêm), còn trong trường hợp của Việt Nam có thể là Đại Việt. Tất nhiên tên gọi hiện nay vẫn có thể được sử dụng, nhưng chúng ta không thấy người Thái Lan dùng "Thailand" hay "Thai" trong các danh pháp khủng long phi điểu đã phát hiện tại nước họ.

Dạng công thức phổ biến thứ ba là tên một sinh vật thần thoại + hậu tố. Các sinh vật thần thoại có ngoại hình hay đặc điểm giống với khủng long thường sẽ được sử dụng. Ở Thái có "kinnara", "naga". Ở Việt Nam thì có "thuồng luồng".

Cuối cùng, một cá nhân có đóng góp quan trọng cho nền khoa học/cổ sinh vật học của nước nhà có thể được vinh danh bằng cách đặt tên cho loài khủng long mới. Ở Thái Lan, Công chúa Maha Chakri Sirindhorn (con gái của cố Quốc vương Bhumibol Adulyadej) từng có nhiều hỗ trợ và đóng góp cho sự phát triển của ngành cổ sinh vật học, nên người ta vinh danh bà bằng cách đặt tên cho khủng long (hai loài Sirindhorna khoratensis và Phuwiangosaurus sirindhornae).