XÁC ĐỊNH HAI LOÀI GIÁP LONG MỚI Ở MÔNG CỔ TỪ NHỮNG HIỆN VẬT CŨ

Giới cổ sinh vật học vừa ghi nhận hai loài giáp long mới từ giai đoạn Phấn Trắng muộn tại Mông Cổ, dựa trên việc phân tích lại các mẫu vật từng được xếp chung vào chi Pinacosaurus. Một trong hai loài, Eopinacosaurus mephistocephalus, đồng thời đại diện cho một chi mới hoàn toàn trong Họ Giáp long đuôi chùy. Việc tái thẩm định này được thực hiện trong khuôn khổ nghiên cứu phân loại lại chi Pinacosaurus, vốn là một trong những chi giáp long có số lượng mẫu vật phong phú nhất và được tìm hiểu nhiều nhất từ các Thành hệ Djadokhta và Bayan Mandahu.

Phục dựng phần đầu của Pinacosaurus grangeri, Pinacosaurus hilwitnorum và Eopinacosaurus mephistocephalus. Tranh của nogain98 / Deviant Art. 

Eopinacosaurus mephistocephalus ban đầu được mô tả năm 1999 như một loài thuộc chi Pinacosaurus. Mẫu định danh được phát hiện trong một cuộc khảo sát chung giữa các nhà khoa học Bỉ và Trung Quốc tại hệ tầng Bayan Mandahu. Đặc điểm nổi bật nhất của loài này là cặp sừng squamosal phát triển mạnh, mang hình dạng "quỷ dữ", là cơ sở cho tên loài mephistocephalus (Mephisto là một con quỷ trong truyền thuyết Faust của châu Âu). Trong nhiều năm, loài này được xem là một biến thể của Pinacosaurus grangeri, nhưng các phân tích hình thái sau đó cho thấy nó có đủ đặc điểm riêng biệt để tách thành một chi mới. Năm 2026, nhà nghiên cứu Paul Penkalski chính thức chuyển loài này sang chi Eopinacosaurus mới thành lập.

Việc tái phân loại dựa trên phân tích chi tiết từng mẫu vật, bao gồm cấu trúc hộp sọ, hình dạng sừng má và đặc điểm vùng mũi. Các nghiên cứu trước đó của Robert Hill, Victoria Arbour và Michael Burns đều xác nhận tính hợp lệ của loài E. mephistocephalus trong phạm vi Họ Giáp long đuôi chùy. Các phân tích phát sinh loài gần đây cho thấy Eopinacosaurus nằm trong Phân họ Ankylosaurinae, có vị trí tiến hóa gần Pinacosaurus nhưng vẫn đủ khác biệt để tách thành một nhánh riêng.

Loài thứ hai được công bố là Pinacosaurus hilwitnorum, được xác định từ các mẫu vật trước đây vốn được gán cho Pinacosaurus grangeri. Trong quá trình phân tích lại toàn bộ vật liệu hóa thạch liên quan đến chi Pinacosaurus, Penkalski nhận thấy một nhóm mẫu vật có tổ hợp đặc điểm hình thái ổn định và khác biệt so với loài chuẩn của chi. Những khác biệt này bao gồm đặc điểm hộp sọ, cấu trúc giáp và hình thái các vảy xương, cho phép xác lập một loài mới trong chi Pinacosaurus.

Điểm đáng chú ý là cả hai loài mới đều không dựa trên hóa thạch mới được khai quật, mà hoàn toàn từ việc đánh giá lại các mẫu vật đã được lưu trữ trong nhiều thập niên. Điều này cho thấy tiềm năng lớn của các bộ sưu tập cổ sinh vật học hiện có, nơi nhiều mẫu vật cũ vẫn có thể mang lại thông tin mới khi được phân tích bằng phương pháp hiện đại.

Các kết quả phân tích phát sinh loài cho thấy Eopinacosaurus mephistocephalus tách nhánh ngay trước Pinacosaurus grangeri, trong khi Pinacosaurus hilwitnorum nằm trong nhóm các mẫu vật đại diện cho chi Pinacosaurus theo nghĩa hẹp. Điều này góp phần làm rõ hơn cấu trúc phân loại của Họ Giáp long đuôi chùy tại châu Á trong giai đoạn Phấn Trắng muộn, vốn là giai đoạn ghi nhận sự đa dạng cao của các loài giáp long.

Việc công bố hai loài mới không chỉ mở rộng hiểu biết về sự đa dạng của giáp long tại Mông Cổ, mà còn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc rà soát lại các mẫu vật cổ điển. Những kết quả này cho thấy các bộ sưu tập bảo tàng vẫn là nguồn dữ liệu quan trọng, có thể tiếp tục đóng góp vào việc tái dựng lịch sử tiến hóa của dòng dõi giáp long.