BÍ ẨN VỀ "VÍT QUỶ" Ở MỸ: CHÚNG LÀ GÌ?

Năm 1891, nhà địa chất - cổ sinh Erwin Hinckley Barbour đối mặt với một trong những phát hiện kỳ lạ nhất sự nghiệp khi các công nhân tại Agate Fossil Beds (Nebraska, Mỹ) đào lên những cấu trúc đá xoắn dài như những chiếc nui xoắn khổng lồ, to bằng cả cánh tay người. Chúng rõ ràng là hóa thạch, nhưng thuộc về sinh vật nào thì không ai biết. Barbour mô tả chúng với sự kinh ngạc: "Hình dạng thật tráng lệ, đối xứng hoàn hảo, cấu trúc vượt ngoài sự hiểu biết của tôi."

Những chiếc "vít quỷ" mọc sừng sững được phát hiện tại Nebraska, Mỹ vào đầu thế kỷ XX.

Một năm sau, ông đặt tên cho chúng là Daimonelix, tức "vít của quỷ" theo tiếng Hy Lạp. Barbour từng đưa ra nhiều giả thuyết, trong đó có ý tưởng rằng đây là tàn tích của một loài bọt biển nước ngọt khổng lồ, rồi sau đó nghiêng về khả năng chúng là hệ rễ xoắn của một loài cây cổ đại. Việc tìm thấy vật liệu thực vật bên trong càng khiến ông tin vào giả thuyết "rễ cây".

Tuy nhiên, giả thuyết này nhanh chóng bị thách thức. Nhà cổ sinh vật học Edward Drinker Cope cho rằng Daimonelix không phải rễ cây mà là hang đào hóa thạch của một loài thú có vú, có thể là một loài gặm nhấm lớn. Vật liệu thực vật bên trong, theo Cope, có thể chỉ là lớp lót tổ của chúng. Cuộc tranh luận kéo dài nhiều thập niên, nhất là khi Barbour tin rằng trầm tích mịn ở Agate từng là đáy hồ cổ, điều khiến ông khó chấp nhận ý tưởng về hang đào của động vật. 

Mãi đến khi các nghiên cứu địa chất sau này chứng minh rằng lớp trầm tích mịn thực chất là cát gió thổi, không phải bùn hồ, bức tranh mới dần rõ ràng. Khu vực này vào thời Trung Tân sớm trải qua các mùa khô - ướt luân phiên, hoàn toàn phù hợp với môi trường sống của các loài thú đào hang.

Bước ngoặt đến vào năm 1977, khi một nghiên cứu toàn diện xác nhận Daimonelix chính là hang đào dạng xoắn của Palaeocastor, một chi hải ly cổ đại đã tuyệt chủng. Loài này có răng cửa dài, mọc nhanh và cực kỳ thích hợp để đào bới. Chúng sống thành các "thành phố hang" dày đặc, tương tự cầy thảo nguyên (Cynomys) ngày nay, giải thích vì sao các cấu trúc xoắn này xuất hiện với mật độ lớn ở Nebraska. 

Khu trưng bày trong bảo tàng có giải thích chi tiết về "vít quỷ" và chủ nhân của chúng, những con hải ly cổ đại thuộc chi Palaeocastor.

Dù chức năng chính xác của dạng xoắn vẫn chưa được xác định hoàn toàn, các nhà khoa học đưa ra vài khả năng: giúp đào đất hiệu quả hơn, hạn chế kẻ săn mồi, hoặc điều tiết độ ẩm trong hang. Nhưng dù lý do là gì, phát hiện này đã khép lại gần một thế kỷ tranh luận và minh chứng cho sự thích nghi độc đáo của Palaeocastor trong môi trường của Thế Trung Tân.

Ngày nay, du khách đến Agate Fossil Beds vẫn có thể đi dọc "đường mòn Daemonelix", nơi những hang xoắn hóa thạch vẫn còn nằm nguyên trên sườn đá như một lời nhắc nhở rằng khoa học đôi khi tiến bộ nhờ… những giả thuyết sai. Và "vít quỷ" là một trong những minh chứng thú vị nhất cho hành trình giải mã quá khứ của Trái Đất. 

Nguồn: Rachel Funnell, "In 1891, A Scientist Discovered The “Devil’s Corkscrews Of Agate”. Dating Back 23 Million Years, What On Earth Made Them?" / IFL Science.