HÓA THẠCH TỪNG ĐƯỢC XEM LÀ "BÒ SÁT CỔ NHẤT THẾ GIỚI" CHÍNH THỨC BỊ LOẠI KHỎI VỊ TRÍ BIỂU TƯỢNG

Trong gần ba thập niên, hóa thạch Westlothiana lizziae, thường được gọi bằng biệt danh “Lizzie”, được xem là một trong những đại diện sớm nhất của nhóm động vật amniote, tổ tiên của bò sát, chim và thú. Mẫu vật 345 triệu năm tuổi này, được phát hiện tại Scotland năm 1984, từng được mô tả là sinh vật có bốn chi với các ngón mang đầu móng vuốt, khác biệt so với nhiều loài cùng thời vốn có chi dạng vây. Những đặc điểm đó khiến nó trở thành mốc tham chiếu quan trọng trong các nghiên cứu về nguồn gốc động vật sống trên cạn.

Hóa thạch Westlothiana lizziae.

Một nghiên cứu mới do các nhà khoa học thuộc Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Hoa Kỳ và Đại học Oxford dẫn đầu, đã thay đổi hoàn toàn nhận định này. Nhờ công nghệ chụp X-quang năng lượng cao tại Cơ sở Bức xạ Synchrotron châu Âu (ESRF) ở Grenoble, nhóm nghiên cứu đã quan sát được cấu trúc bên trong lớp đá bao quanh hóa thạch, vốn bị nghiền nát và khó giải mã trong nhiều thập kỷ.

Kết quả cho thấy Westlothiana sở hữu hộp sọ nguyên thủy, mang các mang hóa xương và miệng kiểu cá với hàng nghìn răng nhỏ li ti. Những đặc điểm này loại bỏ khả năng sinh vật này thuộc về nhánh amniote hay là tổ tiên của bò sát. Thay vào đó, nó nhiều khả năng là một loài thủy sinh hoặc lưỡng cư, thuộc về một nhánh cổ xưa hơn trong cây tiến hóa của động vật tứ chi (Tetrapoda).

Phát hiện này cũng cho thấy các đặc điểm từng được xem là “dấu hiệu của động vật sống trên cạn”, như móng vuốt hay cấu trúc bàn chân với năm ngón, thực chất đã xuất hiện từ sớm ở những loài tetrapod nguyên thủy còn sống trong môi trường nước. Điều này buộc các nhà khoa học phải xem xét lại cách diễn giải các hóa thạch và dấu chân cổ đại vốn được dùng để xác định thời điểm xuất hiện của động vật có màng ối (Amniota).

Phục dựng hộp sọ của Westlothiana lizziae theo nghiên cứu mới nhất.

Theo nhóm nghiên cứu, nếu những loài động vật tứ chi nguyên thủy như Westlothiana đã có thể tạo ra dấu chân với các ngón dạng móng vuốt, thì các dấu vết từng được cho là bằng chứng của động vật có màng ối Kỷ Devon có thể thuộc về những loài lưỡng cư cổ hơn. Điều này mở ra khả năng rằng một số dấu chân cổ đại đã bị gán sai cho nhóm động vật sống trên cạn.

Các nhà khoa học nhấn mạnh rằng quá trình tiến hóa của các đặc điểm “trông giống động vật trên cạn” diễn ra từng phần, xuất hiện rải rác ở những loài sống xen kẽ giữa môi trường nước và đất liền. Nghiên cứu mới không chỉ điều chỉnh vị trí của Westlothiana trong cây tiến hóa, mà còn góp phần làm rõ hơn bức tranh phức tạp về sự chuyển dịch của động vật từ nước lên cạn trong giai đoạn đầu của Kỷ Than Đá.

Nghiên cứu có sự tham gia của các chuyên gia từ Đại học Cambridge, Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên London và Bảo tàng Động vật học Đại học Cambridge. Công trình được công bố trên tạp chí Nature.