LOÀI TIỂU ĐẠO LONG MỚI ĐƯỢC CÔNG BỐ TẠI TRUNG QUỐC

Một loài khủng long có lông vũ được bảo tồn đặc biệt tốt vừa được mô tả từ đông bắc Trung Quốc, cung cấp bằng chứng mới cho thấy khả năng bay có thể đã tiến hóa độc lập nhiều lần trong các nhóm khủng long khác nhau. Loài mới mang tên Norellraptor barsboldi được phát hiện trong Thành hệ Cửu Phật Đường có niên đại từ 145 đến 100 triệu năm trước, thuộc Thế Phấn Trắng sớm.

Phục dựng ngoại hình của Norellraptor barsboldi. Tranh của Zhao Chuang.

Mẫu vật dài khoảng 57cm và chết khi mới 3 tuổi. Các nhà nghiên cứu mô tả nó là một loài khủng long ăn thịt nhỏ, sở hữu răng và móng vuốt cong sắc nhọn, phù hợp với lối sống săn mồi đa dạng. Theo nhà cổ sinh vật học Scott Hartman, sinh vật này có thể săn các loài động vật nhỏ như thú cổ, thằn lằn, lưỡng cư và cả khủng long con, nhưng không thể tấn công những loài lớn hơn.

N. barsboldi thuộc nhóm Microraptoria, họ hàng gần của chim nhưng không phải tổ tiên trực tiếp của chúng. Cả Microraptoria và các loài chim nguyên thủy thuộc nhóm Avialae đều có lông vũ, khiến giới khoa học đặt câu hỏi liệu khả năng bay xuất hiện một lần ở tổ tiên chung hay tiến hóa độc lập ở nhiều nhánh khác nhau. Phân tích của nhóm nghiên cứu do Andrea Cau dẫn đầu cho thấy khoảng 30% trong số 194 thay đổi giải phẫu ở Microraptoria cũng xuất hiện trong dòng dõi chim, bao gồm các đặc điểm như thân cứng nhờ cấu trúc xương sườn hợp nhất, xương cánh trước khỏe hơn và xương trụ dài hơn xương cánh tay.

Cận cảnh các chi tiết khác nhau trên mẫu định danh của Norellraptor barsboldi.

Tuy nhiên, trình tự xuất hiện của các đặc điểm này lại khác nhau giữa hai nhóm. Điều này củng cố giả thuyết rằng khả năng bay bằng vỗ cánh đã tiến hóa độc lập ở Microraptoria và ở chim. Nhà cổ sinh vật học Rui Pei nhận định các kết quả này cho thấy Microraptoria đã phát triển những đặc điểm tương đồng với chim hiện đại nhưng theo một con đường tiến hóa riêng biệt.

Dù có bốn cánh, nhiều đặc điểm của Microraptoria lại giống với chim bay ngày nay, cho thấy chúng có thể thực hiện các hành vi tương tự như bay lượn, điều hướng và kiểm soát chuyển động khi săn mồi. Hartman cho rằng chúng có thể kết hợp giữa lượn và vỗ cánh, có khả năng lao xuống từ các sườn dốc hoặc vách đá để cất cánh, thay vì leo cây để lấy độ cao.

Các cánh sau của N. barsboldi có thể đóng vai trò ổn định khi bay, giúp phanh và thực hiện các cú rẽ gấp, điều quan trọng đối với một loài săn mồi nhỏ cần độ chính xác cao khi tấn công. Ngoài ra, nhóm nghiên cứu cũng lưu ý rằng cánh có thể được dùng cho các mục đích khác như thu hút bạn tình hoặc ấp trứng.

Phát hiện này, được công bố trên tạp chí Nature Communications, góp phần làm sáng tỏ quá trình tiến hóa phức tạp của khả năng bay ở khủng long và chim, đồng thời nhấn mạnh rằng sự xuất hiện của lông vũ và cấu trúc bay có thể không chỉ là câu chuyện của một dòng dõi duy nhất.

Nguồn: Chris Simms, "Remarkably preserved feathered dinosaur discovered in China reveals new secrets of flying predator evolution" / Live Science.