HÓA THẠCH LOÀI THÚ CỔ HÉ LỘ LỐI SỐNG BÁN THỦY SINH CỦA THÚ TRONG THỜI ĐẠI KHỦNG LONG

Các nhà cổ sinh vật học vừa công bố nghiên cứu về Dongoconodon platycauda, một loài thú nhỏ sống cách đây khoảng 120 triệu năm tại vùng Đông Bắc Trung Quốc. Dựa trên bộ xương gần như hoàn chỉnh, nhóm nghiên cứu xác định loài này có nhiều đặc điểm giải phẫu đặc biệt: chi trước và chi sau dẹt, kéo dài giống thú mỏ vịt, đuôi phẳng theo chiều lưng - bụng, và đặc biệt là khả năng thay răng nhiều lần, điều không xuất hiện ở các loài thú hiện đại.

Phục dựng ngoại hình và lối sống của Dongoconodon platycauda. Tranh của Shi Yukun.

Dongoconodon platycauda thuộc nhóm Eutriconodonta, một bộ thú cổ từng tồn tại trong Kỷ Jura và Kỷ Phấn trắng. Với kích thước tương đương một con chuột nước, nặng khoảng 115-190g, loài này sống cùng thời với các loài khủng long và đại diện cho một nhánh tiến hóa sớm của thú. Hóa thạch được tìm thấy tại Thành hệ Cửu Phật Đường (Liêu Ninh, Trung Quốc) vào năm 2016, bao gồm hộp sọ, hàm và toàn bộ khung xương được bảo tồn tốt.

Kết quả chụp CT cho thấy răng của Dongoconodon tồn tại ở nhiều giai đoạn phát triển khác nhau, bao gồm cả những chiếc răng thay nằm dưới các răng thay khác. Nhóm tác giả ghi nhận ba thế hệ răng ở một số vị trí, trải dài trên bốn loại răng: răng cửa, răng nanh, răng tiền hàm và răng hàm. Mẫu vật có 11 vị trí răng ở hàm trên và 10 ở hàm dưới, với nhiều răng chưa mọc nằm sâu trong xương hàm. Mẫu hình này không phù hợp với kiểu hai thế hệ răng (diphyodonty) vốn là đặc trưng của thú hiện đại.

Theo các nhà nghiên cứu, sự xuất hiện trở lại của kiểu đa thế hệ răng (polyphyodonty) ở Dongoconodon và các loài họ hàng có thể liên quan đến chế độ ăn thiên về thịt. Việc thay răng liên tục giúp chúng duy trì khả năng cắn xé hiệu quả trong suốt vòng đời, khác biệt hoàn toàn với cơ chế răng của các loài thú ngày nay.

Hóa thạch mẫu định danh của Dongoconodon platycauda.

Ngoài đặc điểm răng, cấu trúc chi và đuôi của Dongoconodon cho thấy loài này có khả năng bơi lội tốt. Xương bàn tay và bàn chân dẹt, kéo dài, kèm theo các gờ nhỏ nơi màng da có thể bám, tương tự thú mỏ vịt. Đốt sống đuôi phẳng và hình hộp giống loài nutria (chuột hải ly Nam Mỹ), gợi ý chức năng giữ thăng bằng và điều hướng khi bơi. Phân tích so sánh 13 chỉ số xương chi của hóa thạch với 124 loài thú hiện đại cho thấy Dongoconodon nằm trong nhóm có lối sống bán thủy sinh.

Nhóm tác giả kết luận rằng Dongoconodon platycauda là một ví dụ quan trọng cho thấy sự đa dạng sinh thái của thú trong Thời đại Khủng long. Những đặc điểm giải phẫu độc đáo, từ chi bơi giống thú mỏ vịt đến cơ chế thay răng nhiều lần, phản ánh sự thích nghi linh hoạt của các loài thú cổ trong môi trường sống phức tạp của Kỷ Phấn Trắng. Phát hiện này được công bố trên tạp chí Nature Communications, góp phần mở rộng hiểu biết về tiến hóa sớm của lớp thú.