TÌM THẤY LOÀI KHỦNG LONG ĂN THỰC VẬT NHƯNG CÓ CÁNH BUỒM Ở LƯNG NHƯ SPINOSAURUS

Dinoman tháng 8 25, 2025

Các nhà cổ sinh vật học vừa công bố phát hiện một chi và loài khủng long phi điểu mới thuộc nhóm Iguanodontia, dựa trên bộ xương hóa thạch được khai quật tại Thành hệ Wessex trên đảo Wight, Anh. Loài này được đặt tên khoa học là Istiorachis macarthurae và sống vào khoảng 125 triệu năm trước, thuộc Thế Phấn trắng sớm.

Phục dựng ngoại hình của Istiorachis macarthurae. Tranh của James Brown.

Istiorachis macarthurae thuộc nhóm khủng long ăn cỏ Iguanodontia, vốn là một nhánh thành công và phân bố rộng rãi trong lịch sử tiến hóa của khủng long phi điểu. Theo nhóm nghiên cứu do Jeremy Lockwood dẫn đầu, nhóm này bắt đầu xuất hiện từ Thế Jura giữa và đạt đỉnh đa dạng vào cuối Kỷ Phấn trắng, với các đại diện nổi bật như Edmontosaurus regalis và Parasaurolophus walkeri.

Đặc điểm nổi bật nhất của Istiorachis macarthurae là hàng gai sống lưng kéo dài bất thường từ lưng đến đuôi, được cho là nâng đỡ một cấu trúc giống như "buồm". Các gai này có chiều cao vượt trội so với các loài cùng nhóm, cho thấy một xu hướng tiến hóa đặc biệt. Danh pháp chi Istiorachis cũng bắt nguồn từ đặc điểm này, có nghĩa là "xương sống cánh buồm" (còn tên loài macarthurae dùng để vinh danh Dame Ellen MacArthur, người phụ nữ từng lập kỷ lục đi thuyền buồm một mình vòng quanh thế giới nhanh nhất vào năm 2005).

Mục đích của cấu trúc buồm này vẫn đang được tranh luận. Nhóm nghiên cứu đã loại trừ các giả thuyết như điều hòa thân nhiệt hay tích trữ năng lượng, và cho rằng chức năng khả dĩ nhất là phục vụ cho việc truyền tín hiệu thị giác, có thể liên quan đến hành vi giao phối hoặc cạnh tranh giữa các cá thể.

Istiorachis và những thành phần đã biết của bộ xương.

Để kiểm chứng giả thuyết, các nhà khoa học đã tiến hành phân tích vi mô xương hóa thạch, đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu về các gai sống lưng của các loài iguanodontian khác. Qua đó, họ nhận thấy gai của Istiorachis macarthurae không chỉ cao mà còn phóng đại hơn hẳn so với các loài tương đồng, phù hợp với đặc điểm tiến hóa do chọn lọc giới tính.

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng hiện tượng kéo dài gai sống lưng trong nhóm Iguanodontia bắt đầu từ kỷ Jura muộn và trở nên phổ biến hơn trong kỷ Phấn trắng sớm. Tuy nhiên, hiện tượng "siêu kéo dài", trong đó gai cao gấp hơn bốn lần thân đốt sống, vẫn rất hiếm gặp trong hóa thạch.

Hiện tượng này có thể được so sánh với các loài bò sát hiện đại như thằn lằn, nơi các cấu trúc mào và buồm thường được dùng để thể hiện sức khỏe và khả năng sinh sản. Istiorachis macarthurae được xem là một ví dụ cổ xưa về áp lực tiến hóa tương tự trong việc hình thành các đặc điểm phô trương.

Kết quả nghiên cứu đã được công bố trên tạp chí khoa học Papers in Palaeontology, góp phần làm sáng tỏ lịch sử tiến hóa của nhóm khủng long Iguanodontia và mở rộng hiểu biết về vai trò của chọn lọc giới tính trong tiến hóa hình thái.