KHỦNG LONG PSITTACOSAURUS PHẢI NUỐT ĐÁ ĐỂ ĂN THỰC VẬT CỨNG KHÔNG LÂU SAU KHI NỞ

Một nghiên cứu mới công bố của các nhà cổ sinh vật học Trung Quốc vào cuối năm 2025 đã cung cấp bằng chứng đầu tiên cho thấy những cá thể Psittacosaurus non đã sử dụng “đá dạ dày” (gastrolith) ngay từ khi mới nở. Kết quả này có thể làm thay đổi hiểu biết trước đây về quá trình phát triển và sinh thái của chi khủng long ăn thực vật nổi tiếng này.

Khủng long Psittacosaurus. Tranh của Bob Nicholls.

Psittacosaurus là một chi khủng long sống vào đầu kỷ Phấn Trắng, có đặc điểm nhận dạng là chiếc mỏ giống vẹt. Đây là nhóm có quan hệ gần với tổ tiên của các loài khủng long có sừng như Triceratops. Trong nhiều thập niên, Psittacosaurus được biết đến với việc sử dụng gastrolith, những viên đá được nuốt vào để hỗ trợ nghiền nát thức ăn trong hệ tiêu hóa, tương tự cơ chế ở nhiều loài chim hiện đại.

Tuy nhiên, trước đây gastrolith chỉ được ghi nhận ở các cá thể trưởng thành hoặc cá thể non đã phát triển đến một mức độ nhất định. Điều này khiến các nhà nghiên cứu đặt câu hỏi về thời điểm Psittacosaurus bắt đầu sử dụng đá dạ dày, cũng như liệu chế độ ăn của chúng có thay đổi theo từng giai đoạn phát triển hay không.

Trong nghiên cứu mới, nhóm chuyên gia đã phân tích 13 mẫu hóa thạch Psittacosaurus có kích thước rất nhỏ. Để xác định tuổi của các cá thể này, họ tiến hành quan sát vi cấu trúc xương đùi của bốn mẫu dưới kính hiển vi. Kết quả cho thấy không có đường tăng trưởng (growth ring, những vạch tương tự vòng tuổi ở cây) nào xuất hiện trong xương. Đồng thời, mô xương lại chứa nhiều đặc điểm cho thấy tốc độ tăng trưởng rất nhanh. Dựa trên đó, nhóm nghiên cứu kết luận rằng tất cả đều là cá thể dưới một năm tuổi, nhiều khả năng mới nở không lâu.

Điều gây bất ngờ lớn nhất nằm ở khu vực bụng của các hóa thạch. Cả 13 cá thể đều có các cụm sỏi nhỏ nằm rải rác quanh vị trí dạ dày, được xác định là gastrolith. Đây là bằng chứng đầu tiên trên thế giới cho thấy Psittacosaurus non đã nuốt đá ngay từ giai đoạn đầu đời.

Phân tích thành phần đá cho thấy chúng trùng khớp với loại đá có trong môi trường sống của Psittacosaurus. Điều này cho thấy những cá thể non có thể đã nhặt đá ngay gần nơi chúng nở ra, thay vì di chuyển xa để tìm kiếm nguồn vật liệu phù hợp.

Phát hiện này gợi ý rằng Psittacosaurus có thể đã ăn các loại thực vật cứng ngay từ khi mới nở, thay vì trải qua giai đoạn ăn thức ăn mềm như nhiều giả thuyết trước đây. Việc sử dụng gastrolith sớm có thể là yếu tố quan trọng giúp chúng tiêu hóa hiệu quả các loại thực vật giàu chất xơ trong môi trường sống cổ đại.

Nguồn: Longhan Wang, Xiaobo Li, Quanbo Wen, Jun Chen &  Robert Reisz, "Gastroliths in hatchling Psittacosaurus show early dietary habits" / Science China Earth Sciences.