PHÁT HIỆN LOÀI LƯỠNG CƯ KỶ JURA CÓ KHẢ NĂNG PHÓNG LƯỠI BẮT MỒI

Một nhóm nghiên cứu quốc tế vừa công bố phát hiện về Nabia civiscientrix, một loài lưỡng cư mới sống cách đây khoảng 150 triệu năm tại Bồ Đào Nha. Hóa thạch của loài này được tìm thấy trong các trầm tích thuộc hệ tầng Lourinhã, khu vực nổi tiếng với nhiều hóa thạch khủng long thuộc Thế Jura muộn. Theo các nhà khoa học, đây là một trong những loài sớm nhất thuộc nhóm Albanerpetontidae, nhóm lưỡng cư bí ẩn tồn tại từ thời khủng long cho đến tận Thời kỳ Băng hà cuối cùng.

Phục dựng ngoại hình của Nabia civiscientrix. Tranh của Eva Carret.

Loài động vật này có kích thước rất nhỏ, dài không quá 5cm, với da khô có vảy, móng dạng keratin và mí mắt. Một đặc điểm nổi bật là cơ chế lưỡi phóng, tương tự cách tắc kè hoa săn mồi. Các nhà nghiên cứu xác định đặc điểm này dựa trên cấu trúc xương được bảo tồn trong hàng trăm mảnh hóa thạch thu thập tại địa điểm khai quật ở miền tây Bồ Đào Nha.

Tên gọi Nabia civiscientrix được đặt nhằm vinh danh cộng đồng các nhà khoa học và công dân địa phương đã tham gia khai quật. Theo tiến sĩ Miguel Moreno-Azanza từ Đại học Zaragoza (Tây Ban Nha), sự đóng góp của cộng đồng địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc làm sáng tỏ di sản cổ sinh vật học của khu vực.

Hơn 400 mảnh xương, chủ yếu là xương sọ và đốt sống, đã được thu thập. Một phần trong số này còn được tìm thấy trước đó tại các lớp trầm tích Guimarota, cũng thuộc Thế Jura muộn. Các mẫu vật tốt nhất được gửi đến University College London để quét bằng công nghệ micro‑CT, cho phép dựng mô hình 3D và quan sát chi tiết cấu trúc xương, bao gồm bề mặt khớp và các lỗ mạch máu.

Theo tiến sĩ Marc Jones từ Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên London, dù nhiều mảnh xương rất nhỏ – phần lớn rộng chưa đến 1 mm, chúng vẫn bảo tồn chi tiết giải phẫu ba chiều đáng kể. Việc số hóa các mẫu vật cũng giúp cộng đồng khoa học có thể truy cập và nghiên cứu mà không cần quan sát trực tiếp dưới kính hiển vi.

Kết quả phân tích cho thấy loài mới thuộc họ Albanerpetontidae, nhóm lưỡng cư tuyệt chủng có quan hệ gần với Lissamphibia, nhóm bao gồm tất cả các loài lưỡng cư hiện đại. Các mẫu vật N. civiscientrix được đánh giá là một trong những hóa thạch albanerpetontid cổ nhất từng được biết đến, đồng thời là hóa thạch lâu đời nhất của nhóm này tại bán đảo Iberia.

Các thành phần hóa thạch được tìm thấy của Nabia civiscientrix. Ảnh: Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Anh quốc.

Các nhà nghiên cứu xác định khả năng phóng lưỡi của N. civiscientrix thông qua các đặc điểm giải phẫu đặc trưng còn lưu lại trong xương hóa thạch. Nhóm Albanerpetontidae mà loài N. civiscientrix là một thành viên sở hữu hệ thống xương hàm và xương hyoid có hình thái rất đặc biệt, vốn đã được chứng minh ở các loài cùng họ trước đây là thích nghi cho cơ chế lưỡi phóng. Những cấu trúc này bao gồm các bề mặt khớp mở rộng, điểm bám cơ mạnh và các phần xương được củng cố để chịu lực bật nhanh. Khi quét micro‑CT, các nhà khoa học nhận thấy N. civiscientrix có cùng kiểu hình thái này, cho phép họ kết luận rằng loài lưỡng cư Thế Jura muộn này cũng sử dụng cơ chế phóng lưỡi để bắt mồi, dù mô mềm không được bảo tồn trong hóa thạch.

Những phát hiện mới giúp mở rộng hiểu biết về giải phẫu và sự đa dạng của Albanerpetontidae, vốn trước đây chủ yếu dựa trên một số ít xương dễ nhận diện. Nghiên cứu cũng góp phần làm rõ thành phần động vật có xương sống nhỏ tại Lourinhã trong Thế Jura muộn, bên cạnh các loài khủng long nổi tiếng như Lourinhanosaurus, Hesperonyx hay Miragaia.

Công trình nghiên cứu được công bố trên Journal of Systematic Palaeontology, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc nhận diện và phân loại các loài lưỡng cư cổ đại tại châu Âu. Các tác giả kỳ vọng rằng dữ liệu mới sẽ hỗ trợ việc xem xét lại giải phẫu của toàn bộ nhóm Albanerpetontidae trong tương lai.