LOÀI TIỂU ĐẠO LONG MỚI ĐƯỢC PHÁT HIỆN TẠI TỈNH CAM TÚC, TRUNG QUỐC

Các nhà cổ sinh vật học vừa công bố phát hiện Jian changmaensis, một loài khủng long mới thuộc nhóm tiểu đạo long (microraptorine), tại khu vực bồn địa Trường Mã ở tỉnh Cam Túc, Tây Bắc Trung Quốc. Đây là loài khủng long phi điểu đầu tiên được tìm thấy tại địa điểm vốn nổi tiếng với hơn 100 mẫu hóa thạch chim thời Phấn Trắng sớm. Kết quả nghiên cứu được đăng tải trên Annals of Carnegie Museum.

Jian changmaensis đang tấn công một con chim Gansus yumenensis. Tranh của Lewis LaRosa / Jão Canola.

Theo nhóm nghiên cứu, Jian changmaensis sống cách đây khoảng 124-120 triệu năm, trong Thế Phấn Trắng sớm. Loài này thuộc Phân nhóm Microraptorinae của Họ Dromaeosauridae, nhóm khủng long ăn thịt nhỏ có lông vũ, trong đó nổi tiếng nhất là Microraptor, chi khủng long bốn cánh được cho là có khả năng lượn. Mảnh xương cánh trên được bảo tồn dài khoảng 10cm cho thấy cá thể này có sải cánh ước tính khoảng 1,2m, tương đương kích thước một con cú lợn.

Tên chi Jian có nghĩa là "kiêm", một loài chim trong thần thoại Trung Quốc sinh ra với cơ thể không hoàn thiện, mỗi con chỉ có một mắt và một cánh. Muốn bay được, chúng phải tìm và kết đôi, sau đó tựa vào nhau để bay. Sự gắn kết sinh tử của chúng trở thành biểu tượng sâu sắc cho tình yêu thủy chung, sự đồng cam cộng khổ và tình nghĩa vợ chồng. Tuy nhiên, trong trường hợp loài khủng long mới, tên Jian đề cập đến tình trạng của mẫu định danh, khi chỉ có một mảnh xương cánh duy nhất được tìm thấy. Tên loài changmaensis được đặt theo địa danh (Trường Mã) của nơi tìm thấy hóa thạch.

Các nhà khoa học nhận định Jian changmaensis nhiều khả năng có lông dài ở cả chi trước và chi sau, tạo nên cấu trúc giống bốn "cánh", tương tự các loài tiểu đạo long khác. Tuy nhiên, giống như những họ hàng gần của nó, loài này không có khả năng bay chủ động mà chỉ có thể lượn, tương tự các loài sóc bay hiện đại. Đây là đặc điểm quan trọng giúp làm rõ sự đa dạng về hình thái và chiến lược di chuyển của các loài khủng long có lông vũ trong Họ Dromaeosauridae.

Hóa thạch mẫu định danh của Jian changmaensis.

Hóa thạch của loài mới được tìm thấy trong Thành hệ Hạ Câu, gần làng Trường Mã. Khu vực này nổi tiếng với các hóa thạch chim được bảo tồn tốt, bao gồm cả mô mềm như lông và da. Tuy nhiên, trước phát hiện này, chưa từng có mẫu vật nào của khủng long phi điểu được ghi nhận tại đây. Sự xuất hiện của Jian changmaensis giúp giải thích các cụm xương chim bị vỡ vụn từng được tìm thấy tại địa điểm này, vì loài khủng long mới là động vật ăn thịt và có kích thước lớn hơn đáng kể so với các loài chim cùng thời.

Phát hiện này cũng mở rộng phạm vi phân bố đã biết của Phân họ Microraptorinae. Trước đây, các loài tiểu đạo long được xác nhận đều đến từ Thành hệ Nhiệt Hà ở Đông Bắc Trung Quốc, cách bồn địa Trường Mã khoảng 2.000km. Sự hiện diện của Jian changmaensis tại Tây Bắc Trung Quốc cho thấy nhóm này có phạm vi phân bố rộng hơn nhiều so với hiểu biết trước đây.

Theo các nhà nghiên cứu, loài mới cung cấp dữ liệu quan trọng về lịch sử sinh học của khu vực Trường Mã, đồng thời giúp làm rõ bối cảnh tiến hóa của các loài chim cổ đại. Việc tìm thấy một loài khủng long ăn thịt duy nhất giữa hàng trăm mẫu hóa thạch chim cho thấy cấu trúc sinh thái đặc thù của khu vực này trong Thế Phấn Trắng sớm.

Nhóm tác giả nhấn mạnh rằng việc nghiên cứu các loài chim cổ và họ hàng khủng long phi điểu gần nhất của chúng là chìa khóa để hiểu vì sao chỉ một nhánh chim duy nhất sống sót sau sự kiện tuyệt chủng cuối Kỷ Phấn Trắng. Những phát hiện như Jian changmaensis góp phần hoàn thiện bức tranh tiến hóa của một trong những nhóm động vật có xương sống thành công nhất trên cạn hiện nay.