PHÓNG VIÊN CNN THỬ MUA HÓA THẠCH QUA MẠNG VÀ CÁI KẾT

Liệu những hóa thạch khủng long mà bạn mua trên mạng có thể là hóa thạch thật hay không?

Một cây bút của hãng tin CNN tên là Jacopo Prisco đã thử đặt một chiếc răng Spinosaurus trên mạng về để kiểm chứng. Không lâu sau, anh nhận được một gói hàng được bao bọc khá cẩn thận, bên trong là chiếc răng được bảo vệ bởi một lớp nhựa trong kèm theo giấy chứng nhận ghi rằng nó là hàng "real", đến từ Bắc Phi. Không phải dân nhà nghề, Jacopo vẫn có chút "hoài nghi nhân sinh" đối với chiếc răng mà anh vừa mua: chất liệu có vẻ không đồng nhất, cùng những vết nứt trên bề mặt khiến anh tự hỏi có phải nó được ghép lại từ nhiều hóa thạch khác nhau hay không?

Chiếc răng mà Jacopo Prisco đã mua qua mạng.

Để giải quyết những nghi vấn, Jacopo đã đem chiếc răng đến gặp Susannah Maidment, một chuyên gia về hóa thạch tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Luân Đôn. Câu trả lời khá bất ngờ.

"Chắc chắn rồi, đây là một hóa thạch. Nó có tiết diện hình tròn với các gờ chạy dọc phía trước và phía sau, nên có lẽ là răng của Spinosaurus."

Nhưng Susannah nói thêm với Jacopo rằng những chiếc răng này không hiếm như anh tưởng.

"Gần như chắc chắn chiếc răng này đến từ Morocco, vì hầu hết các hóa thạch Spinosaurus mà chúng ta biết đều đến từ tầng địa chất Kem Kem ở Morocco, nơi hoạt động khai quật đang diễn ra rất mạnh." Susannah nói, đề cập đến một vùng hóa thạch ở phía Đông Nam Morocco, nơi cung cấp rất nhiều mẫu vật khủng long ăn thịt. "Điều đặc biệt về những chiếc răng hóa thạch này là khủng long và các loài bò sát khác liên tục thay răng, vì vậy một con khủng long sẽ có rất, rất nhiều chiếc răng trong suốt cuộc đời. Do đó, chúng khá phổ biến."

Điều đó có nghĩa là Jacopo đã phải trả hơi hớ cho chiếc răng này. Nhưng không chỉ vậy, điều đáng bàn hơn là chúng còn bị khai quật và xuất khẩu bất hợp pháp khỏi nơi chúng được tìm thấy. Susannah giải thích với Jacopo rằng luật Morocco nghiêm cấm việc khai quật và mua bán hóa thạch, trừ khi có giấy phép do chính nhà nước cấp. Jacopo đã thử liên hệ với người bán, vốn tuyên bố những hóa thạch do họ bán minh bạch về xuất xứ và nguồn gốc, để hẹn gặp phỏng vấn nhưng không nhận được hồi âm. Chiếc răng mà anh mua có thể chỉ là một phần rất nhỏ của một thị trường "xám", nơi những quy định còn nhập nhèm và không được tuân thủ nghiêm ngặt, quản lý bị buông lỏng, khiến những mẫu vật quý giá bị đưa ra khỏi đất nước nơi chúng thuộc về và cuối cùng nằm im lìm trong những bộ sưu tập tư nhân, cách ly hoàn toàn khỏi những nghiên cứu khoa học.

Buôn lậu hóa thạch là một tình trạng phổ biến trên thế giới.

Ngay cả khi chính phủ một nước tỏ ra quyết liệt với việc bảo vệ những cổ vật quý giá có niên đại hàng chục triệu năm, họ vẫn chưa chắc đảo ngược được làn sóng buôn lậu hóa thạch ra nước ngoài, chẳng hạn như Brazil. Nước này có luật quy định rất rõ mọi hóa thạch khai quật được trên lãnh thổ Brazil đều thuộc về đất nước Brazil, không ai được phép mua bán hay xuất khẩu hóa thạch ra nước ngoài. Tuy nhiên mỗi năm vẫn có hàng nghìn hóa thạch bị buôn lậu khỏi xứ sở Samba, trong đó từng có những mẫu vật quý và có giá trị khoa học cao như hộp sọ Irritator (chiếc hộp sọ nguyên vẹn nhất từng được tìm thấy của Họ Đại long xương gai) hay con khủng long cỡ nhỏ Ubirajara jubatus (mà chính phủ cùng nhân dân Brazil phải rất vất vả mới đòi lại được từ một bảo tàng ở Đức). Năm 2022, hải quan Pháp từng tiến hành hoàn trả 1.000 hóa thạch có nguồn gốc từ bồn địa Araripe cho Brazil, một con số khổng lồ. Nhưng đây chắc chắn vẫn là một phần nhỏ so với những gì còn được ẩn giấu. Đó là chưa kể nguy cơ những mẫu vật quý hiếm bị hư hại trong quá trình khai quật tự phát, làm mất mát đi rất nhiều giá trị khoa học của chúng.

Hóa thạch có thể là một món hàng có lợi nhuận rất cao, thậm chí là "siêu lợi nhuận" trong một số trường hợp. Răng của Spinosaurus thường được giao dịch với mức giá từ vài chục đô đến hơn 100 đô một chút, nhưng răng của Tyrannosaurus có thể được bán với giá hàng nghìn đô hay thậm chí hàng chục nghìn. Và bạn có tưởng tượng mình sẽ kiếm được nhiều như thế nào nếu đào được một bộ xương nguyên vẹn không? Con số có thể lên tới hàng chục triệu đô-la, và thị trường đang ngày càng phình to nhanh chóng. Mới đây, kỷ lục mới đã được thiết lập khi Apex, bộ xương gần như hoàn chỉnh của một con Stegosaurus dài 8,2m đã được mua với giá 44,6 triệu đô-la tại cuộc đấu giá của Sotheby's. Việc một bộ xương khủng long có thể chạm mốc 100 triệu đô-la có lẽ không còn xa nữa. Và điều đó sẽ càng thúc đẩy những kẻ tham lam lao vào cơn sốt hóa thạch, bất chấp mọi biện pháp bảo vệ từ nhà chức trách.