PHÁT HIỆN HỌ HÀNG MỚI CỦA CÁ SẤU SỐNG CÁCH ĐÂY HƠN 200 TRIỆU NĂM TẠI ANH

Một nhóm nhà cổ sinh vật học tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên London vừa công bố loài mới thuộc nhóm Crocodylomorpha (nhóm bao gồm cá sấu hiện đại và một số họ hàng cổ đại của chúng) có niên đại khoảng 215 triệu năm, được đặt tên Galahadosuchus jonesi nhằm vinh danh thầy giáo vật lý David Rhys Jones, người đã truyền cảm hứng khoa học cho tác giả chính của nghiên cứu. Hóa thạch của loài này được phát hiện từ năm 1969 tại Tây Nam nước Anh nhưng chỉ gần đây mới được phân tích chi tiết và xác định là một loài hoàn toàn mới.

Phục dựng ngoại hình Galahadosuchus jonesi. Tranh của Matt Dempsey.

Theo mô tả, Galahadosuchus jonesi có ngoại hình khác biệt so với cá sấu hiện đại: thân hình thon dài, chân mảnh và dáng đi thẳng, được ví như "chó greyhound của các loài bò sát". Đây là loài sống hoàn toàn trên cạn, di chuyển nhanh và săn bò sát nhỏ, lưỡng cư và thú nguyên thủy trong môi trường đồi núi khô nóng của miền Nam nước Anh thời Tam Điệp muộn. Tên chi Galahadosuchus được lấy cảm hứng từ hiệp sĩ Galahad trong truyền thuyết Arthur, phản ánh tư thế thẳng và thanh thoát của con vật.

Mẫu vật được mô tả đến từ các trầm tích dạng khe nứt (fissure deposits) ở hai bên Eo biển Bristol, nơi từng là hệ thống karst đá vôi ven biển. Cấu trúc địa chất này khiến xác động vật dễ bị cuốn vào các hố sụt và hang ngầm, tạo điều kiện bảo tồn hóa thạch của nhiều loài sinh vật sống trong giai đoạn 230-200 triệu năm trước. Khu vực này nổi tiếng với nhiều hóa thạch quan trọng, bao gồm các khủng long sớm như Thecodontosaurus, Pendraig, cùng nhiều loài bò sát nhỏ khác.

Trong quá trình rà soát các mẫu vật thuộc chi Terrestrisuchus, cũng là một họ hàng cổ xưa của cá sấu, nhóm nghiên cứu nhận thấy một bộ xương có nhiều đặc điểm không khớp với loài đã biết. Phân tích giải phẫu chi tiết cho thấy 13 điểm khác biệt quan trọng, đặc biệt ở cấu trúc cổ tay: xương cổ tay của loài mới ngắn và chắc hơn. Những khác biệt này đủ để xác lập Galahadosuchus jonesi như một loài riêng biệt trong nhóm Crocodylomorpha.

Mẫu định danh của Galahadosuchus jonesi.

Việc mô tả loài mới không chỉ mở rộng hiểu biết về sự đa dạng của nhóm Crocodylomorpha thời Tam Điệp muộn mà còn giúp tái dựng hệ sinh thái trước sự kiện tuyệt chủng Tam Điệp - Jura. Đây là giai đoạn Trái đất trải qua biến động khí hậu mạnh do hoạt động núi lửa gia tăng, dẫn đến thay đổi lớn trong quần thể động thực vật. Ghi nhận các loài tồn tại trước biến cố này giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn cách sinh vật phản ứng trước biến đổi môi trường quy mô lớn.

Câu chuyện đặt tên loài cũng mang ý nghĩa nhân văn đặc biệt. Tác giả chính Ewan Bodenham cho biết thầy Jones là người đã khơi dậy niềm đam mê khoa học và luôn thúc đẩy học sinh vượt qua giới hạn bản thân. Việc đặt tên loài mới để tri ân thầy giáo cũ cho thấy những ảnh hưởng tích cực của giáo dục có thể lan tỏa đến cả những khám phá khoa học hàng trăm triệu năm tuổi.